Nowy rodzaj bankructwa coraz bardziej realny. Niechciany efekt zmian klimatu

Choć woda stanowi podstawę życia na Ziemi, ludzkość od dziesięcioleci zużywa ją w tempie znacznie szybszym, niż może się ona naturalnie odnawiać w rzekach i glebach. Równocześnie dochodzi do nadmiernej eksploatacji planety oraz niszczenia jej zasobów. Według najnowszego raportu Organizacji Narodów Zjednoczonych świat wkroczył w epokę „globalnego bankructwa wodnego”. Co to oznacza?

Czytaj więcej

Woda

Europa wysycha: Alarmujące dane o zasobach wodnych. Polska ma problem

Europa bardzo szybko traci zasoby wodne – alarmują eksperci. Z danych – opartych na analizie zdję...

Zmiany klimatu pogłębiają kryzys wodny na świecie

Naukowcy podkreślają w raporcie, że liczne systemy wodne zostały zdegradowane do tego stopnia, iż nie ma możliwości ich odbudowy ani powrotu do stanu sprzed kryzysu. Problem ten dodatkowo pogłębia ocieplanie się klimatu, które przyczynia się do topnienia lodowców – naturalnych magazynów wody – oraz do coraz bardziej gwałtownych wahań pomiędzy skrajnymi suszami a intensywnymi opadami.

Prof. Kaveh Madani – główny autor raportu i przedstawiciel Instytutu Wody, Środowiska i Zdrowia Uniwersytetu ONZ – zaznacza, że choć nie wszystkie kraje i dorzecza są w stanie „bankructwa wodnego”, to globalne powiązania handlowe i migracyjne sprawiają, iż przekroczenie tego progu przez kluczowe systemy zmienia skalę globalnego ryzyka. „Ten raport mówi niewygodną prawdę: wiele kluczowych systemów wodnych jest już bankrutami” – mówi Madani. Jak dodaje, sytuacja jest niezwykle pilna, ponieważ „nikt nie wie dokładnie, kiedy cały system może się załamać”.

Z ustaleń naukowców wynika, że obecnie 75 proc. światowej populacji mieszka w krajach uznawanych za zagrożone brakiem bezpieczeństwa wodnego lub krytycznie nim dotkniętych. Około 2 miliardy ludzi żyje też na obszarach, gdzie powierzchnia ziemi obniża się w wyniku zapadania się wyeksploatowanych warstw wodonośnych.

Czytaj więcej

Woda

Na Ziemi maleją zasoby słodkiej wody. "To może być zwiastun tego, co nastąpi"

Międzynarodowy zespół naukowców, który przeprowadził badania, wykorzystując obserwacje z satelitó...

Kryzys wodny dotyka miliardy ludzi na świecie

Eksperci alarmują, że gwałtownie wzrosła liczba konfliktów związanych z wodą – z 20 w 2010 r. do ponad 400 w 2024 r.. Tshilidzi Marwala – podsekretarz generalny ONZ – podkreśla, że „bankructwo wodne staje się istotnym czynnikiem kruchości państw, przymusowych migracji oraz konfliktów”. „Sprawiedliwe zarządzanie bankructwem wodnym jest dziś kluczowe dla utrzymania pokoju, stabilności i spójności społecznej” – wskazuje.

Dodatkowo duże rzeki – takie jak Kolorado w Stanach Zjednoczonych czy dorzecze Murray–Darling w Australii – coraz częściej nie docierają do morza. W wyniku tego wielu miastom całkowicie kończą się zasoby wody – to coraz częstsze w kolejnych regionach świata.

Raport ONZ wskazuje także, że od początku lat 90. XX wieku skurczyła się powierzchnia połowy największych jezior świata. Dotyczy to m.in. Jeziora Urmia w Iranie, Morza Salton w USA oraz Jeziora Czad.

Badacze zauważają, że około 70 proc. słodkiej wody pobieranej przez człowieka wykorzystywane jest w rolnictwie. Prof. Madani wyjaśnia, że miliony rolników próbują produkować coraz więcej żywności przy kurczących się, zanieczyszczonych lub zanikających źródłach wody. „Bankructwo wodne w Indiach czy Pakistanie ma wpływ na eksport ryżu do wielu regionów świata” – podkreśla Madani, dodając, że z raportu wynika, iż ponad połowa globalnej produkcji żywności odbywa się właśnie na obszarach, gdzie zasoby wodne są niestabilne lub ulegają zmniejszeniu.

Co bardzo niepokojące, nadmierna eksploatacja wód podziemnych prowadzi również do osiadania miast na całym świecie. Według raportu Rafsandżan w Iranie zapada się w tempie 30 cm rocznie, Tulare w USA – około 28 cm, zaś Meksyk – około 21 cm rocznie. Wśród innych dotkniętych miast wymieniono także m.in. Dżakartę, Manilę, Lagos i Kabul. Jednym z najbardziej widocznych przejawów „bankructwa wodnego” jest też ponad 700 zapadlisk na intensywnie uprawianej równinie Konya w Turcji.

Skutki kryzysu wodnego odczuwa nie tylko ludność, lecz także przyroda. Jak zauważa prof. Madani, ludzie „kradną” wodę naturze, co prowadzi do degradacji ekosystemów i utraty siedlisk dla dzikiej fauny i flory. 

Czytaj więcej

Planeta

Zapotrzebowanie na wodę mocno przekroczy dostępne zasoby do 2030 r.

Zdaniem ekspertów należących do organizacji Global Commission on the Economics of Water, do 2030...

ONZ apeluje o zmiany. Chodzi o zarządzanie zasobami wodnymi

ONZ w swoim raporcie wzywa do gruntownej zmiany sposobu ochrony i wykorzystywania wody na świecie. Oznacza to m.in. ograniczenie praw do poboru wody do poziomu odpowiadającego zdegradowanym zasobom, transformację sektorów wodochłonnych – takich jak rolnictwo i przemysł – oraz wspieranie społeczności, których źródła utrzymania będą musiały ulec zmianie.

„Zarządzanie bankructwem wodnym wymaga uczciwości, odwagi i woli politycznej. Nie da się odbudować utraconych lodowców ani przywrócić silnie skompresowanych warstw wodonośnych, ale możliwe jest zapobieganie dalszym stratom i dostosowanie instytucji do nowych ograniczeń hydrologicznych” – zaznacza Madani.

Prof. Albert Van Dijk z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego – który nie brał udziału w opracowaniu raportu ONZ – potwierdza skalę wyzwań związanych ze zrównoważonym zarządzaniem wodą. Podkreśla on jednak, że woli określenie „załamanie” lub „systemowa awaria” zamiast „bankructwo”. Jak wskazuje, problemem jest nie tylko niedobór wody, lecz także rosnąca zmienność klimatyczna. „Czasami wody jest ogólnie więcej, ale coraz częściej pojawia się ona gwałtownie, w niewłaściwym miejscu i czasie, co znacząco utrudnia zarządzanie” – mówi.