Zarządzanie śniegiem w erze zmian klimatu. Rośnie nowa „biała żyła złota”

To nie jest projekt czy jego pilotaż. To działające narzędzie, które kurorty narciarskie wykorzystują już dziś, by otwierać sezon wcześniej i redukować ryzyko – tak Antti Lauslahti, szef fińskiego startupu Snow Secure zachwala wynalazek swojej firmy. Chodzi o maty, które można rozkładać na pokrytym śniegiem terenie, dzięki czemu opady z okresu zimy mogą nawet przetrwać lato.

Z doświadczeń użytkowników wynika, że w ten sposób można zachować nawet 80 proc. pokrywy śnieżnej na stoku. Przekłada się to z kolei na znaczne obniżenie rachunku za energię: naśnieżanie stoku w okresie, gdy zaczyna się sezon, a pogoda zawodzi, jest niezwykle kosztowne. Szacuje się, że maty pozwalają ściąć te wydatki nawet do 70 proc.

Czytaj więcej

Planeta

Eksperci o zmianach klimatu w Polsce. „Trwa silny trend wzrostowy”

Rok 2025 uplasował się na 9. pozycji w rankingu najcieplejszych w Polsce lat od 1951 r. – wynika...

Nic dziwnego zatem, że amerykański magazyn „Time” uznał fińską innowację za jeden z kluczowych wynalazków 2025 r. W ośrodkach w Ameryce Północnej i Europie, gdzie maty Finów są już w użyciu, dziś można być świadkiem osobliwego spektaklu: wraz z końcem sezonu zbiera się tam śnieg na stokach i przykrywa poliestrowymi matami.

Zarządzanie śniegiem. Rośnie nowa gałąź biznesu

Przykrywanie śniegu może wydawać się działalnością trywialną, ale wbrew pozorom kwestia zarządzania pokrywą śnieżną coraz bardziej zyskuje na znaczeniu. Kilka lat temu oszacowano „śnieżny potencjał” 21 lokalizacji, w których w ciągu ostatnich stu lat organizowano zimowe igrzyska olimpijskie. Okazało się, że do 2050 r. zaledwie cztery z nich mogłyby powtórzyć imprezę bez konieczności sztucznego naśnieżania na wielką skalę: Lake Placid (USA), Sapporo (Japonia), Lillehammer i Oslo (Norwegia). W 2080 r. na organizację igrzysk mogłoby się porwać już tylko Sapporo.

Według innej analizy – w której punktem wyjścia jest wzrost globalnych temperatur o średnio 2 st. Celsjusza do połowy stulecia – z 2234 europejskich kurortów narciarskich przeszło połowa (53 proc.) w 2050 r. będzie miała problem z deficytem śniegu. Dotknie on przede wszystkim Pirenejów (89 proc. lokalizacji), ale też Alp (ok. 33 proc.). Według „czarnego scenariusza” – wzrost temperatur o 4 st. C – kryzys ogarnie 98 proc. lokalizacji w Europie.

Teoretycznie, przedsiębiorcy i mieszkańcy z tych narciarskich kurortów mają do dyspozycji nowoczesne technologie (których wykorzystanie wiąże się z kosztami rzędu 2-3,8 euro za metr kwadratowy) oraz tradycyjne sposoby przechowywania śniegu, wywodzące się często z czasów przedprzemysłowych: naziemne, podziemne, w pomieszczeniach czy odkrywkowo. W praktyce jednak nie pozwalają one na przechowanie większych ilości tego specyficznego „zasobu”. Próby zarządzania nim jednak trwają. Snow management, snow farming czy snow storage to tylko kilka z lingwistycznych prób nazwania rosnącego zapotrzebowania na zachowanie i użytkowanie zimowych opadów.

Czytaj więcej

Miasta

Idą ciężkie czasy dla posiadaczy nieruchomości. Zmiany klimatu huśtają rynkiem

Do czynników decydujących o atrakcyjności – a zatem i cenie – nieruchomości trzeba dodać kolejny:...

Fińskie maty to nie jedyna próba rozwiązania problemu, choć spośród dotychczas podejmowanych wydaje się najbardziej efektywna. Z opracowania „Assessing the key concerns in snow storage: a case study for China” opublikowanego dwa lata temu przez chińskich naukowców na podstawie doświadczeń z zimowych igrzysk w 2022 r. można się dowiedzieć, że eksperymentowano tam m.in. z odblaskowymi kocami oraz trocinami i słomą. Te drugie okazały się skuteczniejsze w utrzymaniu niskiej temperatury: do połowy wiosny przetrwała niecała połowa śniegu przechowywanego pod kocami i nawet do 70 proc. śniegu pod trocinami i słomą. Tyle że bardziej naturalne „środki konserwujące” zanieczyszczają śnieg, co potem znacznie utrudnia korzystanie z niego narciarzom.

Turyści i rolnicy zależni od pokrywy śnieżnej

Z gospodarczego punktu widzenia zarządzania śniegiem nie można bagatelizować. Branża zimowej turystyki w Europie przyniosła – tylko w 2022 r. – wpływy rzędu 180 miliardów euro. Region Europy, który moglibyśmy nazwać „alpejskim” (lub blisko z Alpami związanym), zamieszkuje 80 milionów ludzi, czyli jakieś 15 proc. całej populacji kontynentu. Administracyjnie to 48 regionów w pięciu państwach. A przecież nie chodzi wyłącznie o Alpy. Wspomniane wyżej 2234 ośrodków narciarskich rozkłada się następująco: Niemcy, gdzie zlokalizowanych jest 498 kurortów, za nimi Włochy (349), Francja (317), Austria (253), Szwecja (228), Norwegia (213), Szwajcaria (181), Finlandia (76), Słowenia (44) i Hiszpania (32). Mimo prób poszukiwania nowych, oderwanych od narciarstwa, sposobów spędzania w tych kurortach czasu, ich los w przypadku trwałego deficytu śniegu wydaje się być co najmniej niepewny.

Śnieg ma też olbrzymie znaczenie dla rolnictwa. – Im większe chłody bez pokrywy śnieżnej, tym rośliny są bardziej narażone na uszkodzenie, a nawet wymarznięcie. Przy pokrywie o grubości co najmniej 5 cm śniegu rośliny będą chronione do temperatur rzędu minus 10 czy 15 stopni Celsjusza – komentowała w rozmowie z portalem farmer.pl prof. Zuzanna Sawińska z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Z takimi – a nawet niższymi temperaturami – Polska miała do czynienia w ostatnich dniach.

Ekspertka podkreśliła też, że zimowa pokrywa śnieżna znacznie się skurczyła w ostatnich dekadach. O ile w latach 80. sięgała od 15 do 25 centymetrów i utrzymywała się od połowy listopada nawet do początku lutego, to już dekadę później było to 7-10 cm, a śnieg zaczynał znikać już w styczniu. W tym stuleciu nawet takich zim doświadczamy już coraz rzadziej: śnieg staje się zjawiskiem sporadycznym, w środku zimy trafiają się fale ciepła, kiedy temperatura przekracza poziom zera i pozostałości opadów śniegu znikają w błyskawicznym tempie.

Czytaj więcej

Klimat

Brytyjski wywiad o scenariuszach zmian klimatu. „Globalna walka o żywność”

Upadek ekosystemów ograniczający dostęp do żywności, globalna rywalizacja o zasoby żywnościowe, n...

Dla roślin uprawnych brak śniegu jest problemem podwójnym. Po pierwsze, jako naturalny zasób wody odpowiada w sporej mierze za wilgotność gleby i poziom wód gruntowych. W przypadku gwałtownej zmiany temperatury i szybkiego roztapiania się śnieżnego „zasobu” zamiast do gleby roztapiająca się woda spływa raczej do pobliskich cieków wodnych, a nie wsiąka w glebę. Przy skokach temperatury może też dojść do sytuacji, gdy zasób wytworzony w ramach świeżego opadu „ześlizgnie” się po zamarzniętym podłożu – do pobliskiej rzeki czy strumienia, albo do kanalizacji. Po drugie, jak już wspomnieliśmy, znika naturalna ochrona przed wymrożeniem plonów. Ciepły grudzień nie pozwala roślinom przygotować się do fali ostrych mrozów w kolejnych tygodniach sezonu zimowego.

Optymalny scenariusz w obecnych warunkach zakłada, że pokrywa śnieżna powinna się utrzymać mniej więcej do końca kalendarzowej zimy. – Kiedy w ciągu dnia mamy kilka stopni na plusie, a w nocy przymrozek, śnieg topi się stopniowo i jest szansa, że więcej tej wody zostanie wchłonięte do gleby, a nie spłynie rzekami, jak to dzieje się w przypadku gwałtownej odwilży – mówił w rozmowie z PAP dr Sebastian Szklarek z Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii PAN. – Byłoby jednak lepiej, gdyby ten śnieg poleżał jeszcze dłużej i zaczął topnieć dopiero gdzieś pod koniec lutego – dodawał.

Również ten ekspert zaleca „magazynowanie śniegu”, nawet w obrębie przydomowego ogrodu: zrzucenie go w jednym miejscu, w miarę możliwości jak najgrubszą warstwą, co wydłuży czas topnienia. W okresie roztopów naocznie można się przekonać, że pomimo temperatur „na plusie” tam, gdzie były największe zaspy czy gdzie gromadzono śnieg, utrzymuje się on najdłużej. Można zakładać, że w tych miejscach gleba będzie nawodniona najlepiej.