W Polsce najbardziej znanym gatunkiem inwazyjnym jest barszcz Sosnowskiego, ale w naszym kraju jest ich o wiele więcej – na tyle dużo, że trafiły one na specjalną listę.
Czym są inwazyjne gatunki obce?
IGO to organizmy – zwierzęta, rośliny, ale również patogeny – które nie są gatunkami rodzimymi dla danego ekosystemu. Gatunki inwazyjne wpływają negatywnie na lokalny ekosystem na wiele sposobów. Mogą przekazywać patogeny, doprowadzać do zmniejszenia populacji lub wymierania rodzimych gatunków. W niektórych przypadkach mowa także o możliwym, negatywnym wpływie na zdrowie człowieka.
Konsekwencje rozprzestrzeniania się gatunków inwazyjnych wpływają nie tylko na środowisko naturalne, ale także na rolnictwo, handel, transport i turystykę. Według szacunkowych danych (podawanych przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska (GDOŚ) roczne straty spowodowane przez gatunki inwazyjne m.in. w Stanach Zjednoczonych, Brazylii, Południowej Afryce, Wielkiej Brytanii, Indiach oraz Australii wycenia się na ok. 100 miliardów dolarów.
Czytaj więcej
Oparta na AI nowa platforma stworzona przez WWF we współpracy z Microsoft AI for Good Lab oraz firmą Accenture ma pomóc oczyścić oceany z tzw. siec...
Pistia rozetkowa: Do kiedy obowiązują przepisy przejściowe?
Unia Europejska regularnie odświeża listę gatunków inwazyjnych roślin i zwierząt, które mogą zagrozić rodzimym ekosystemom państw członkowskich. Pistia rozetkowa (Pistia stratiotes) - drobna roślina akwarystyczna, nazywana też „sałatą wodną” - trafiła na unijną listę gatunków inwazyjnych 2 sierpnia 2024 roku. Od tego dnia obowiązuje zakaz przetrzymywania, sprzedaży i wwozu rośliny na teren UE, a zauważenie gatunku w środowisku wymaga zgłoszenia do gminy. Zgodnie z obowiązującymi przepisami podmioty posiadające zapasy tej rośliny mogą ją przetrzymywać i przemieszczać:
do 2 sierpnia 2025 r. – w celu sprzedaży lub przekazania do celów niekomercyjnych innym podmiotom posiadającym stosowne zezwolenie;
do 2 sierpnia 2026 r. – w celu sprzedaży lub przekazania innym podmiotom prowadzącym badania naukowe lub ochronę ex situ, bądź wykorzystującym IGO do celów medycznych, posiadającym stosowne zezwolenie.
Jak przypomina GDOŚ, jeżeli w podanym okresie nie uda się sprzedać lub przekazać rośliny odpowiednim podmiotom, konieczne będzie unieszkodliwienie posiadanego zapasu. To należy przeprowadzić w warunkach, które uniemożliwią rozprzestrzenienie się rośliny (wymagane jest także powiadomienie regionalnego dyrektora ochrony środowiska). Co istotne, ewentualne naruszenie przepisów dotyczących IGO (gatunki stwarzające zagrożenie dla UE/Polski) może zostać uznane za przestępstwo lub wykroczenie. GDOŚ przestrzega, że w niektórych przypadkach możliwe jest nałożenie kary pieniężnej w wysokości nawet do 1 miliona złotych.
Czytaj więcej
Najnowsze badania wskazują, że w obliczu rekordowo wysokiego poziomu emisji CO2 ekosystemy zaczynają tracić zdolność do skutecznego pochłaniania te...
Dławisz okrągłolistny: Nowa roślina na liście IGO
Dławisz okrągłolistny (Celastrus orbiculatus) to egzotycze pnącze, występujące naturalnie m.in. na południu Chin. Roślina cechuje się bardzo szybkim tempem przyrostu rocznego. Ma wysoki poziom mrozoodporności, a jednocześnie niskie wymagania dotyczące gleby i nasłonecznienia. W Polsce dławisz był uprawiany jako szybkorosnące pnącze na podpory, elewacje i mury. Docelowo roślina może dorastać nawet do 10-12 metrów wysokości.
Ta popularna roślina ogrodowa znalazła się w zestawie 22 nowych gatunków uznanych przez UE za gatunki inwazyjne (rozporządzenie unijne z 12 lipca 2022 roku). Większość nowych roślin dopisanych do listy uzyskała status IGO 2 sierpnia 2022 roku. W przypadku dwóch roślin wskazano późniejsze terminy: 2 sierpnia 2024 na listę unijnych IGO trafiła pistia rozetkowa, a w przypadku dławisza okrągłolistnego będzie to termin 2 sierpnia 2027 roku. Od tej daty będzie obowiązywać oficjalny zakaz uprawy, a także posiadania sadzonek i dorosłych okazów rośliny. GDOŚ przypomina jednak o okresie przejściowym, umożliwiającym m.in. przekazanie zapasów komercyjnych IGO podmiotom, które posiadają odpowiednie zezwolenie.
Czytaj więcej
Niegdyś ten kraj nazywany był „najbogatszą wyspą świata”. Dziś jego mieszkańcy – między innymi z powodu zmian klimatu – walczą o przetrwanie. Nauru...
Gdzie znaleźć polską i unijną listę IGO?
Szczegółowe informacje dotyczące aktualnych list IGO w Polsce znajdują się m.in. na stronie Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska oraz na stronie Komisji Europejskiej. Aktualne informacje o gatunkach inwazyjnych zawiera Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu ekosystemów. Aktualna lista IGO stwarzających zagrożenie dla Unii Europejskiej i objętych ścisłymi regulacjami obejmuje 88 gatunków roślin i zwierząt. Na liście roślinnych gatunków inwazyjnych znajduje się m.in.: barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi), bożodrzew (Ailanthus altissima), chmiel japoński (Humulus scandens), niecierpek gruczołowaty (Impatiens glandulifera), partenium ambrozjowate (Parthenium hysterophorus).
Lista IGO stwarzających zagrożenie dla Polski (nieujętych w spisie unijnym) obejmuje z kolei 18 pozycji inwazyjnych gatunków roślin i zwierząt, w tym takie rośliny jak: azolla drobna (Azolla filiculoides), kolcolist zachodni (Ulex europaeus), kolczurka klapowana (Echinocystis lobata), niecierpek pomarańczowy (Impatiens capensis), rdestowiec czeski (Reynoutria x bohemica), rdestowiec japoński (Reynoutria japonica), rdestowiec sachaliński (Reynoutria sachalinensis).
