Europa doświadcza wyjątkowo wczesnej i intensywnej fali upałów. W Wielkiej Brytanii i Francji padły majowe rekordy temperatur, a eksperci podkreślają, że takie zjawiska stają się coraz częstsze – i silniejsze – z powodu zmiany klimatu.
Fala upałów w Europie. Czym jest kopuła ciepła?
Przez Europę przechodzi obecnie fala upałów, która przynosi temperatury nietypowe dla wiosny. Eksperci wskazują, że związane są one z tak zwaną kopułą ciepła. To zjawisko meteorologiczne, w którym pasma wysokiego ciśnienia utrzymują się nad danym regionem przez dłuższy czas, zatrzymując ciepłe powietrze i powodując wzrost temperatury powietrza. Prowadzi to do ekstremalnych upałów, które mogą trwać kilka dni, a nawet tygodni.
Mechanizm powstawania kopuł ciepła jest wynikiem działania silnego, wysokiego ciśnienia atmosferycznego, które pełni funkcję swoistej pokrywy ograniczającej ruch powietrza w kierunku pionowym. Zjawisko to powoduje, że powietrze zmuszane jest do opadania w dół, a to prowadzi do jego adiabatycznego ogrzewania.
W efekcie powoduje to nagromadzenie się i uwięzienie ciepła w dolnych warstwach atmosfery. Temperatury w tak utworzonym cieplnym pułapie mogą przekraczać nawet 45 st. C, tworząc nad danym obszarem gęstą warstwę ciepła. Dodatkowo proces ten potęgowany jest też przez brak wiatru, co znacząco ogranicza naturalną wymianę powietrza i utrudnia rozpraszanie nagromadzonego ciepła.
Czytaj więcej
USA mierzą się obecnie z ekstremalnymi upałami dotykającymi blisko 80 milionów obywateli. W niektórych częściach kraju temperatura sięga niemal 40...
Fale upałów wywołanych przez kopuły ciepła to tylko jedna z wielu poważnych konsekwencji tego zjawiska – skutki, takie jak wysoka temperatura, niska wilgotność powietrza oraz minimalne zachmurzenie, przyczyniają się bowiem do powstawania ekstremalnych warunków suszy, które zwiększają między innymi ryzyko wystąpienia pożarów lasów. Kopuły ciepła mogą prowadzić też do poważnych problemów infrastrukturalnych – między innymi uszkodzeń nawierzchni drogowych czy przeciążeń w sieciach energetycznych.
Rekordowo wysokie temperatury w Wielkiej Brytanii
W poniedziałek w Wielkiej Brytanii odnotowano najgorętszy majowy dzień w historii pomiarów. W Kew Gardens w Londynie temperatura wzrosła do 34,8 stopnia Celsjusza, bijąc poprzedni rekord aż o 2 stopnie. Dzień później rekord został ponownie „poprawiony”, gdy temperatura sięgnęła 35 stopni. Dla porównania, średnia maksymalna temperatura w Londynie pod koniec maja wynosi około 20 stopni.
Czytaj więcej
Francuzi ostrzegają, że jeśli „kopuła ciepła” – zjawisko klimatyczne związane z ekstremalnymi upałami – pojawi się nad stolicą Francji, Igrzyska Ol...
Wraz ze wzrostem temperatury pojawiły się niemałe problemy – w pobliżu Arthur’s Seat w Edynburgu wybuchł pożar, a setki gospodarstw domowych w południowo-wschodniej Anglii zostały pozbawione wody z powodu gwałtownego wzrostu zapotrzebowania. W kraju odnotowano również tak zwaną noc tropikalną, podczas której temperatura nie spadła poniżej 20 stopni Celsjusza. Choć takie wartości mogą nie wydawać się skrajne, w brytyjskich warunkach są szczególnie uciążliwe i mogą być niebezpieczne – większość tamtejszych domów nie jest bowiem przystosowana do ochrony przed takim upałem, a klimatyzację ma tylko około 5 proc. gospodarstw domowych.
Stephen Dixon – rzecznik Met Office – powiedział w rozmowie ze stacją CNN, że choć w maju zdarzają się cieplejsze okresy, obecna sytuacja jest wyjątkowa. „To, co widzimy teraz, jest bezprecedensowe” – stwierdził. Jak dodał, zmiana klimatu zwiększa prawdopodobieństwo bicia majowych rekordów temperatur. Według niego zjawisko – które kiedyś można było uznać za występujące raz na 100 lat – obecnie może pojawiać się raz na 33 lata.
Kopuła ciepła: Z upałami zmagają się Francja i Hiszpania
Upały dotknęły nie tylko Wielką Brytanię. W dużej części Europy Zachodniej temperatury są w tym tygodniu o 10–15 stopni Celsjusza wyższe od normy.
Francuska służba meteorologiczna Météo France określiła obecną falę upałów jako „bezprecedensową” jak na tę porę roku. Poniedziałek był tam najgorętszym majowym dniem w historii pomiarów.
Czytaj więcej
Zespół naukowców z austriackiego Uniwersytetu w Grazu opracował komputerowy model analizy zagrożeń wynikających ze zmian klimatycznych, a także odd...
I we Francji upały mają tragiczne skutki. Maud Bregeon – rzeczniczka francuskiego rządu – powiedziała telewizji TF1, że odnotowano siedem zgonów bezpośrednio lub pośrednio związanych z upałem, w tym co najmniej pięć utonięć oraz zgony podczas wydarzeń sportowych.
W Hiszpanii agencja AEMET informuje zaś o „wyjątkowo wysokich temperaturach jak na tę porę roku”. Na południu kraju w drugiej połowie tygodnia prognozowane są temperatury sięgające 40 stopni Celsjusza.
Eksperci: Zmiana klimatu nasila fale upałów
Naukowcy nie od dziś podkreślają, że fale upałów są jednym z najbardziej widocznych skutków kryzysu klimatycznego. Wyjaśniają, że gazy cieplarniane emitowane podczas spalania paliw kopalnych zatrzymują ciepło w atmosferze, co prowadzi do wzrostu temperatur na Ziemi.
Peter Thorne – dyrektor ICARUS Climate Research Centre na Maynooth University w Irlandii – powiedział w rozmowie z CNN, że nie ma wątpliwości, iż zmiana klimatu zwiększa prawdopodobieństwo i siłę fal upałów. „Wiemy ponad wszelką wątpliwość, że takie fale upałów stały się bardziej prawdopodobne i bardziej dotkliwe z powodu zmiany klimatu” – stwierdził. Dodał też, że wiele rekordów – w tym te w Wielkiej Brytanii i Francji – jest „niewyobrażalnie szalonych”.
Ekstremalne temperatury nierzadko zbierają śmiertelne żniwo. W 2024 r. – najcieplejszym roku w historii pomiarów – w Europie z powodu upałów zmarło ponad 62 tysiące osób. Naukowcy ostrzegają, że w kolejnych latach i dekadach fale upałów mogą być jeszcze bardziej ekstremalne. Według prognoz obecny rok będzie jednym z najcieplejszych w historii. Jednocześnie może też – zdaniem ekspertów – należeć do najchłodniejszych, jakich doświadczymy w ciągu naszego życia.
