Odchodzenie od paliw kopalnych miało być jednym z flagowych osiągnięć dobiegającego końca szczytu klimatycznego COP31 w tureckiej Antalyi. Nastroje były dość sceptyczne, bo tegoroczny gospodarz – Turcja oraz Australia, wspierająca negocjacje – w ogromnym stopniu polegają na węglu, ropie i gazie. Podczas inauguracji szczytu prezydent Turcji Recep Tayyip Erdoğan zdecydował się nawet pochwalić „obiecującym” odkryciem dwóch nowych złóż ropy naftowej.
Naukowcy i organizacje ekologiczne od miesięcy apelowali o to, by strony konferencji priorytetowo potraktowały pracę nad tym aspektem porozumienia. Eksperci ds. zdrowia powoływali się na tegoroczny raport „Lancet Countdown”, z którego wynika, że na całym świecie zanieczyszczenie powietrza związane z paliwami kopalnymi przyczynia się do 2,73 mln zgonów rocznie. Wskazywano też na negatywne skutki spalania paliw kopalnych dla mieszkańców Turcji – z analizy przeprowadzonej przez THHP oraz Centre for Research on Energy and Clean Air (CREA) wynika, że w kraju z tego powodu dochodzi do 26 500 przedwczesnych zgonów rocznie, a roczne obciążenie gospodarcze wynosi 55 mld dol., czyli mniej więcej 4,1 proc. PKB.
Czytaj więcej
Wyjątkowość szczytu klimatycznego w tureckiej Antalyi wiąże się m.in. z faktem, że zbiega się on w czasie z dziesiątą rocznicą wejścia w życie poro...
Wzywał do tego również sekretarz generalny ONZ Antonio Guterres, który podczas szczytu stwierdził, że „paliwa kopalne muszą podzielić los dinozaurów” i zauważył, że w przeciwieństwie do tych drugich, paliwa kopalne mają lobbystów.
Paliwa kopalne zniknęły z porozumienia
Na początku drugiego tygodnia negocjacji opublikowano pierwszy tekst porozumienia, składający się ze 144 paragrafów. Wśród nich znalazło się zarówno odniesienie do zobowiązania do odejścia od paliw kopalnych w systemach energetycznych, ustalonego podczas COP28 w Dubaju, jak i wezwanie do „natychmiastowego” działania w tym zakresie. Niestety, wszelkie nawiązania do ropy, gazu i węgla zniknęły w drugiej wersji, a określenie „paliwa kopalne” nie pojawia się w niej ani razu.
Mocno okrojony dokument, zawierający jedynie 79 paragrafów, wzbudził silne kontrowersje wśród negocjatorów z krajów rozwijających się. Minister środowiska Panamy Juan Carlos Navarro oświadczył, że jego kraj nie przystąpi do żadnego konsensusu, „który nie prowadzi do rezultatu zgodnego z naszymi zasadami i wartościami”. Podkreślił również, że dokument musi wyznaczać jasną ścieżkę odchodzenia od paliw kopalnych z uwzględnieniem limitu wydobycia ropy naftowej jako „pierwszego weryfikowalnego kroku w procesie odchodzenia od paliw kopalnych”.
W drugiej wersji dokumentu znalazło się również wyrażenie dotyczące „głębokiego zaniepokojenia” faktem, że wzrost globalnej temperatury może przekroczyć punkt 1,5°C w stosunku do poziomów przedindustrialnych. Wspomniano też o tym, że każdy kolejny stopień ocieplenia powyżej obecnego poziomu „będzie prowadził do coraz poważniejszych, a w niektórych przypadkach nieodwracalnych skutków i zagrożeń dla systemów ludzkich oraz przyrodniczych”.
Czytaj więcej
Na szczyt klimatyczny COP31 nie dotarli przywódcy siedmiu krajów europejskich. Aktywiści mówią o utraconej szansie „nie tylko na wspólne zdjęcie”,...
Chris Bowen, australijski minister ds. klimatu i energii oraz przewodniczący negocjacji stwierdził, że „ocieplenie o 1,5°C jest nieakceptowalne i nie można pozwolić, by do tego doszło”, jednocześnie przekonując, że obecny kształt dokumentu „daje największą szansę na osiągnięcie najbardziej ambitnych rezultatów, na jakie pozwala konsensus”. Problem w tym, że wśród naukowców od lat istnieje konsensus co do tego, że u podstaw walki z kryzysem klimatycznym leży konieczność odejścia od paliw kopalnych.
Indywidualne zobowiązania
Choć powszechnego konsensusu w tej sprawie nie widać na horyzoncie, poszczególne kraje zdecydowały się na złożenie podczas COP31 indywidualnych zobowiązań dotyczących transformacji energetycznej i odchodzenia od węgla, ropy i gazu. W ramach sojuszu „Beyond Oil and Gas Alliance” (BOGA), który został zainaugurowany podczas COP30 w Belem, kraje dyskutują na temat procesu odchodzenia od paliw kopalnych. Od początku szczytu w Antalyi swoją decyzję w tym zakresie ogłosiło sześć krajów: Dania, Tuvalu, Finlandia, Portugalia, Luksemburg oraz Hiszpania, a łączna liczba członków sojuszu sięgnęła 25. Co ciekawe, Australia i Turcja nie ogłosiły, czy planują poparcie inicjatywy Brazylii, która wnioskuje o kontynuację działań aż do przyszłorocznego szczytu COP32 w Etiopii.
Niemiecka „deklaracja niepodległości”
Jak stwierdził niemiecki federalny minister środowiska, ochrony przyrody, bezpieczeństwa jądrowego i ochrony klimatu Carsten Schneider, mapa drogowa dotycząca odchodzenia od paliw kopalnych to dla Niemiec „deklaracja niepodległości”.
– Odnawialne źródła energii zapewniają nam niezależność. Jest to korzystne zarówno dla naszej gospodarki, jak i dla całego świata. – przyznał polityk.
Z kolei Edwin Castellanos, minister środowiska i zasobów naturalnych Gwatemali, przypomniał, że niewielkie kraje Ameryki Środkowej w niewielkim stopniu przyczyniają się do powstawania emisji gazów cieplarnianych, są natomiast najmocniej poszkodowane przez konsekwencje pogłębiającego się kryzysu klimatycznego. – Najwyższy czas naprawić ten stan rzeczy i odejść od konsumpcji ropy naftowej, która wpędziła nas w tak poważne kłopoty i która w naszych krajach realnie kosztuje ludzi życie. – oświadczył.
Jess Gasper Jr., minister wspierający prezydenta ds. środowiska Republiki Wysp Marshalla, przyznał wprost: – Dla Wysp Marshalla oraz innych wysp Pacyfiku odejście od paliw kopalnych nie jest wyborem politycznym. To kwestia przetrwania.