Odchodzenie od paliw kopalnych miało być jednym z flagowych osiągnięć dobiegającego końca szczytu klimatycznego COP31 w tureckiej Antalyi. Nastroje były dość sceptyczne, bo tegoroczny gospodarz – Turcja oraz Australia, wspierająca negocjacje – w ogromnym stopniu polegają na węglu, ropie i gazie. Podczas inauguracji szczytu prezydent Turcji Recep Tayyip Erdoğan zdecydował się nawet pochwalić „obiecującym” odkryciem dwóch nowych złóż ropy naftowej.

Naukowcy i organizacje ekologiczne od miesięcy apelowali o to, by strony konferencji priorytetowo potraktowały pracę nad tym aspektem porozumienia. Eksperci ds. zdrowia powoływali się na tegoroczny raport „Lancet Countdown”, z którego wynika, że na całym świecie zanieczyszczenie powietrza związane z paliwami kopalnymi przyczynia się do 2,73 mln zgonów rocznie. Wskazywano też na negatywne skutki spalania paliw kopalnych dla mieszkańców Turcji – z analizy przeprowadzonej przez THHP oraz Centre for Research on Energy and Clean Air (CREA) wynika, że ​​w kraju z tego powodu dochodzi do 26 500 przedwczesnych zgonów rocznie, a roczne obciążenie gospodarcze wynosi 55 mld dol., czyli mniej więcej 4,1 proc. PKB.

Czytaj więcej

Rusza szczyt klimatyczny. Zawiedzione nadzieje jeszcze przed startem

Wzywał do tego również sekretarz generalny ONZ Antonio Guterres, który podczas szczytu stwierdził, że „paliwa kopalne muszą podzielić los dinozaurów” i zauważył, że w przeciwieństwie do tych drugich, paliwa kopalne mają lobbystów. 

Paliwa kopalne zniknęły z porozumienia

Na początku drugiego tygodnia negocjacji opublikowano pierwszy tekst porozumienia, składający się ze 144 paragrafów. Wśród nich znalazło się zarówno odniesienie do zobowiązania do odejścia od paliw kopalnych w systemach energetycznych, ustalonego podczas COP28 w Dubaju, jak i wezwanie do „natychmiastowego” działania w tym zakresie. Niestety, wszelkie nawiązania do ropy, gazu i węgla zniknęły w drugiej wersji, a określenie „paliwa kopalne” nie pojawia się w niej ani razu.

Mocno okrojony dokument, zawierający jedynie 79 paragrafów, wzbudził silne kontrowersje wśród negocjatorów z krajów rozwijających się. Minister środowiska Panamy Juan Carlos Navarro oświadczył, że jego kraj nie przystąpi do żadnego konsensusu, „który nie prowadzi do rezultatu zgodnego z naszymi zasadami i wartościami”. Podkreślił również, że dokument musi wyznaczać jasną ścieżkę odchodzenia od paliw kopalnych z uwzględnieniem limitu wydobycia ropy naftowej jako „pierwszego weryfikowalnego kroku w procesie odchodzenia od paliw kopalnych”.

W drugiej wersji dokumentu znalazło się również wyrażenie dotyczące „głębokiego zaniepokojenia” faktem, że wzrost globalnej temperatury może przekroczyć punkt 1,5°C w stosunku do poziomów przedindustrialnych. Wspomniano też o tym, że każdy kolejny stopień ocieplenia powyżej obecnego poziomu „będzie prowadził do coraz poważniejszych, a w niektórych przypadkach nieodwracalnych skutków i zagrożeń dla systemów ludzkich oraz przyrodniczych”.

Czytaj więcej

Europejscy liderzy niezainteresowani szczytem klimatycznym. Długa lista nieobecnych

Chris Bowen, australijski minister ds. klimatu i energii oraz przewodniczący negocjacji stwierdził, że „ocieplenie o 1,5°C jest nieakceptowalne i nie można pozwolić, by do tego doszło”, jednocześnie przekonując, że obecny kształt dokumentu „daje największą szansę na osiągnięcie najbardziej ambitnych rezultatów, na jakie pozwala konsensus”. Problem w tym, że wśród naukowców od lat istnieje konsensus co do tego, że u podstaw walki z kryzysem klimatycznym leży konieczność odejścia od paliw kopalnych.

Indywidualne zobowiązania

Choć powszechnego konsensusu w tej sprawie nie widać na horyzoncie, poszczególne kraje zdecydowały się na złożenie podczas COP31 indywidualnych zobowiązań dotyczących transformacji energetycznej i odchodzenia od węgla, ropy i gazu. W ramach sojuszu „Beyond Oil and Gas Alliance” (BOGA), który został zainaugurowany podczas COP30 w Belem, kraje dyskutują na temat procesu odchodzenia od paliw kopalnych. Od początku szczytu w Antalyi swoją decyzję w tym zakresie ogłosiło sześć krajów: Dania, Tuvalu, Finlandia, Portugalia, Luksemburg oraz Hiszpania, a łączna liczba członków sojuszu sięgnęła 25. Co ciekawe, Australia i Turcja nie ogłosiły, czy planują poparcie inicjatywy Brazylii, która wnioskuje o kontynuację działań aż do przyszłorocznego szczytu COP32 w Etiopii.

Niemiecka „deklaracja niepodległości”

Jak stwierdził niemiecki federalny minister środowiska, ochrony przyrody, bezpieczeństwa jądrowego i ochrony klimatu Carsten Schneider, mapa drogowa dotycząca odchodzenia od paliw kopalnych to dla Niemiec „deklaracja niepodległości”.

– Odnawialne źródła energii zapewniają nam niezależność. Jest to korzystne zarówno dla naszej gospodarki, jak i dla całego świata. – przyznał polityk.

Z kolei Edwin Castellanos, minister środowiska i zasobów naturalnych Gwatemali, przypomniał, że niewielkie kraje Ameryki Środkowej w niewielkim stopniu przyczyniają się do powstawania emisji gazów cieplarnianych, są natomiast najmocniej poszkodowane przez konsekwencje pogłębiającego się kryzysu klimatycznego. – Najwyższy czas naprawić ten stan rzeczy i odejść od konsumpcji ropy naftowej, która wpędziła nas w tak poważne kłopoty i która w naszych krajach realnie kosztuje ludzi życie. – oświadczył.

Jess Gasper Jr., minister wspierający prezydenta ds. środowiska Republiki Wysp Marshalla, przyznał wprost: –  Dla Wysp Marshalla oraz innych wysp Pacyfiku odejście od paliw kopalnych nie jest wyborem politycznym. To kwestia przetrwania.