305 miliardów dolarów rocznie w perspektywie 2035 r. – taki szacunek potrzeb finansowych krajów rozwijających się zamieszczono w raporcie „2026 Adaptation Gap Report” opublikowanym przez Program Środowiskowy ONZ (UNEP). I jest to wyliczenie ostrożne – nie zawiera kosztów adaptacji, jakie musiałby ponieść sektor prywatny, by być przygotowanym na konsekwencje zmian klimatycznych i wywoływanych przez nie ekstremów pogodowych.
Jak przekonywał szef UNEP Finance Initiative, Eric Usher, konieczne wydatki mogą być jeszcze wyższe. „Ubiegłoroczny raport zakładał, że państwa rozwijające się będą potrzebować 365 mld dol. rocznie na cele związane z adaptacją. Jednocześnie przepływy finansowe do tych krajów są znacznie niższe – na poziomie zaledwie 26 mld dol. w 2023 r.” – pisze Usher w opublikowanym tuż przed rozpoczęciem się COP31 artykule. I przypomina, że globalne koszty takiej polityki adaptacji – od budowy lub przebudowy infrastruktury, systemów wodociągowych, transformacji rolnictwa po odporność miast – mogą sięgnąć do połowy obecnego stulecia astronomicznej kwoty 9 bilionów dolarów.
Koszt adaptacji do zmian klimatu. Rachunek coraz wyższy
Roczne straty gospodarki w wyniku kataklizmów naturalnych w 2025 roku wyliczono na 100 mld dolarów – ale kwota ta jest prostą sumą strat, które zostały ubezpieczone. Szacunki dotyczące mienia nieubezpieczonego, częściowo uszkodzonego lub szkód, które ujawnią się w kolejnych latach czy dekadach, są znacznie wyższe.
Czytaj więcej
Wyjątkowość szczytu klimatycznego w tureckiej Antalyi wiąże się m.in. z faktem, że zbiega się on w czasie z dziesiątą rocznicą wejścia w życie poro...
Mimo to tylko nieliczni myślą o adaptacji czy budowaniu odporności. Po pierwsze, dlatego że nie tylko Polak „mądry po szkodzie” – lekceważenie ryzyka jest wciąż powszechną postawą. Po drugie, sytuacje regionów czy branż mogą się diametralnie różnić: inne problemy ma Skandynawia, a zupełnie inne – Włochy; inne wyzwania stoją przed polskimi rolnikami, a zupełnie inne przed producentami rolnymi z Argentyny. Ta niemożność czynienia prostych analogii ma utrudniać ustalenie klarownych kierunków inwestycyjnych, sfinansowanie ich przez banki oraz objęcie ochroną przez ubezpieczycieli. Zresztą wszystkim instytucjom nie jest prosto: straty łatwiej policzyć niż korzyści, polegające na uniknięciu strat.
Lokalne władze czy poszczególne firmy inwestują w wachlarz zabezpieczeń (i na takie inwestycje mieliby zrzucać się w globalnej skali bogaci na rzecz biedniejszych). Ale o ile budowę wałów przeciwpowodziowych łatwo uzasadnić w sposób zrozumiały dla każdego, to np. tworzenie terenów zielonych w miastach – i tu np. kosztem działek, które można byłoby sprzedać deweloperom albo parkingów – wywołuje często opór: w końcu, jak znika parking w centrum miasta, to bogaci (zwykle z przedmieść) nie mają gdzie zostawić samochodu. Dodatkowo niektóre projekty adaptacyjne – zwłaszcza w sektorze prywatnym – mają szerszy zakres: ich beneficjentem są np. sąsiedzi firmy, zatem zdarza się, że spółki oczekują od sąsiadów partycypowania w kosztach.
Debata o pieniądzach na COP31
Podczas szczytu klimatycznego COP31 toczy się zatem zażarty bój o pieniądze. – Kraje wrażliwe na zmiany klimatu potrzebują grantów, a nie kolejnych kredytów na adaptację klimatyczną, które tylko zwiększałyby ich zadłużenie – oświadczył twardo występujący na konferencji premier Bangladeszu, Tarique Rahman. Jego kraj uchodzi za klasyczny przykład problemu, jaki ma globalne Południe ze zmianami klimatycznymi: Bangladesz odpowiada za 0,5 proc. globalnych emisji, za to pod względem dotkliwości doświadczanych zmian klimatycznych jest na pierwszej linii frontu.
Czytaj więcej
Polski rząd ma pierwsze sukcesy w rozmiękczaniu unijnej dyrektywy ETS. Zmiany powinny obniżyć ceny uprawnień do emisji CO2, co powinno przełożyć si...
Innymi słowy, bogaci nie dość, że napędzają kryzys klimatyczny, to jeszcze jednocześnie wpędzają biednych w większe zadłużenie. Rahman żądał więc m.in. redukcji długów Południa; grantów, których przynajmniej 50 proc. byłoby adresowane na adaptację klimatyczną; wsparcia w dostępie do nowych technologii, zwłaszcza w zakresie energetyki. Jest to stanowisko tylko nieco bardziej radykalne – i to raczej retorycznie – niż propozycje Republiki Południowej Afryki, która w tym roku postanowiła wystąpić w roli przedstawiciela globalnego Południa. Przedstawiciele RPA bezskutecznie próbowali skłonić organizatorów szczytu, by w jego programie znalazł się postulat potrojenia „finansowania klimatycznego”.
Przebieg obrad w pierwszych dniach COP31 sugeruje, że globalnego przełomu nie ma się co spodziewać. Uczestnicy szukają za to sposobów, żeby robić niewielkie wyłomy w murze: przedstawiciele rozmaitych funduszy związanych z reagowaniem na kryzys klimatyczny uzgodnili zasady współpracy pozwalającej łączyć siły przy wspieraniu projektów adaptacyjnych, poszczególne kraje zabiegają choćby o cząstkowe wsparcie np. polityki zdrowotnej, Singapur ogłosił program wsparcia w zakresie adaptacji rolnictwa w Azji Południowo-Wschodniej (co nie dziwi, biorąc pod uwagę minimalne możliwości tego kraju w zakresie produkcji spożywczej). Wszystko to jednak są kroczki zbyt małe, by pozwoliły wyjść Południu z kryzysu klimatycznego suchą – nomen omen – stopą.