Sektor tworzyw sztucznych w Europie jest w trudnej sytuacji. Udział Europy w globalnej produkcji tworzyw sztucznych nadal maleje i spadł z 22% w 2006 r. do zaledwie 12% w 2024 r. Najnowsze dane z raportu Plastics Europe „Tworzywa sztuczne w obiegu zamkniętym – analiza sytuacji w Europie 2026”, obejmujące wszystkie etapy produkcji, wykorzystania i zagospodarowania tworzyw, wskazują dodatkowo na znaczącą zależność europejskiej transformacji od zewnętrznych łańcuchów wartości. 19% zapotrzebowania przetwórców na tworzywa cyrkularne jest zaspokajane poprzez import, a 12,4% odpadów zbieranych w Europie jest poddawanych recyklingowi w innych regionach.
Podczas pierwszej edycji branżowej konferencji Circular Plastics Compass Conference zorganizowanej przez Plastics Europe Polska reprezentanci całego łańcucha wartości przemysłu tworzyw sztucznych i decydenci spotkali się, aby wspólnie omówić wyzwania rynkowe, potrzeby biznesu, plany legislacyjne oraz narzędzia do przywrócenia konkurencyjności i przyspieszenia cyrkularnej transformacji sektora tworzyw sztucznych w Europie.
Jest zgoda co do kondycji i roli branży tworzyw
Paulina Hennig-Kloska, Minister Klimatu i Środowiska, w liście do uczestników konferencji zaznaczyła, że budowanie nowoczesnej gospodarki obiegu zamkniętego tworzyw sztucznych to jedno z głównych wyzwań dzisiejszej gospodarki, będących elementem odporności zarówno środowiskowej, jak i ekonomicznej, a także składową bezpieczeństwa surowcowego. Polska ma szansę osiągnąć stabilność w tym obszarze poprzez budowanie silnych, niezależnych łańcuchów wartości.
Konkurencyjność i cyrkularność przemysłu to zagadnienia, które znajdują się najwyżej na liście priorytetów decydentów w Brukseli. Jak przekonywał Poseł do Parlamentu Europejskiego Adam Jarubas, instytucje unijne w końcu zaczęły dostrzegać, że niezbędną częścią przejścia na cyrkularność w branży tworzyw sztucznych jest zapewnienie jej funkcjonującego rynku i działań właśnie w tym kierunku należy oczekiwać po opracowywanym kompleksowym akcie legislacyjnym Circular Economy Act. Poseł podkreślił potrzebę zbudowania jednolitego rynku surowców wtórnych, dopasowania przepisów tak, aby mogły znaleźć praktyczne zastosowanie w instalacjach przemysłowych oraz konieczność rozróżnienia między źle zaprojektowanym wyrobem a samym materiałem, który można ponownie wykorzystać.
Agata Kotkowska, Deputy Head of Circular & Bio Economy Unit w Komisji Europejskiej, przekonywała, że Komisja jest zdeterminowana, aby wspierać sektor tworzyw sztucznych, którego wyroby są niezbędne w takich dziedzinach, jak ochrona zdrowia, transport czy elektronika. Niewystarczające poziomy zbiórki odpadów tworzyw, wysokie ceny energii, nieuczciwa konkurencja spoza UE – to niektóre z wyzwań, odciskających swoje piętno na aktualnej kondycji branży. Wciąż duża zależność od surowców kopalnych czyni sektor tworzyw i powiązanych z nim branż podatnymi na wstrząsy geopolityczne. Dlatego Unia Europejska rozwija inicjatywy wspierające cyrkularność i zachęca do inwestycji w innowacje w tym zakresie, m.in. w ramach Circular Plastics Alliance. Jako istotne wyzwania Agata Kotkowska wymieniła przezwyciężenie fragmentaryzacji rynku, ułatwienie przepływu produktów, rozwój recyklingu chemicznego i opracowanie osobnych kodów celnych dla tworzyw pierwotnych i z recyklingu.
Czy regulacje odpowiedzą na faktyczne wyzwania
Zuzanna Lulińska, Naczelnik Departamentu Gospodarki Obiegu Zamkniętego w Ministerstwie Rozwoju i Technologii zauważyła, że zielona transformacja nie odbędzie się bez zmian w przemyśle tworzyw sztucznych, oraz że cyrkularne tworzywa sztuczne z perspektywy gospodarczej powinny nie tylko wspierać cele środowiskowe, ale także być opłacalną działalnością ekonomiczną. Zapowiedziała również nową strategię dotyczącą GOZ, która ma w kompleksowy sposób uregulować ten model gospodarki w Polsce. Maciej Białek, Dyrektor Departamentu Gospodarki Odpadami w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, podkreślił wnikliwość prac w obecnie prowadzonych procesach legislacyjnych w Polsce, zwracając jednocześnie uwagę na bariery ich przyspieszenia. Za kluczowe zmiany dla przyspieszenia cyrkularnej transformacji branży tworzyw sztucznych uznał zwiększenie popytu na recyklaty zgodnie z zasadą bliskości oraz efektywność decyzji w procesie inwestycyjnym.
Martyna Robakowska, doktor nauk prawnych, radczyni prawna specjalizującą się w zagadnieniach gospodarki cyrkularnej, zapewniła, że UE coraz częściej zajmuje się bezpieczeństwem surowcowym i branża tworzyw sztucznych jest obecna w tej dyskusji. Jako istotne akty prawne wymieniła rozporządzenie w sprawie ekoprojektowania produktów oraz Industrial Accelerator Act, będący kolejnym środkiem o dużym potencjalne wzmocnienia popytu na surowce z recyklingu i przyspieszenia rozwoju przemysłu zgodnie z zasadą „made in Europe”. Z kolei reprezentujący przemysł Sławomir Brzózek, Dyrektora Biura Zarządu Związku Pracodawców Przemysłu Opakowań i Produktów w Opakowaniach EKO-PAK zwrócił uwagę na problem wynikający z myślenia oddzielającego recykling i zagospodarowanie odpadów od gospodarki, której to są one integralnym elementem oraz na wyzwania dla biznesu spowodowane opóźnieniami procesów legislacyjnych w Polsce. W jego opinii model gospodarki obiegu zamkniętego jest fundamentem europejskiej gospodarki, a jego rozwój przesądzi o przetrwaniu przemysłu w Europie. Zwiększanie popytu na recyklaty poprzez system zachęt to najskuteczniejsza droga do osiągniecia celu.
Lokalne surowce wtórne i innowacje w centrum uwagi
Jak przekonywała Martyna Robakowska, wiadomość o wzmożonym napływie tworzyw poddanych recyklingowi poza UE – tańszych i niższej jakości – przebiła się do instytucji UE. Chętniej zaczęto sięgać po środki ochrony handlu, w tym środki antydumpingowe i antysubsydyjne. Ogromny potencjał w tym zakresie niesie wymóg local content dla recyklatów. Ekspertka podkreśliła, jak ważne jest, by tak istotne argumenty były na bieżąco podnoszone w dyskusjach w ramach procesu legislacyjnego. Hubert Bukowski, Dyrektor Programowy, Instytut Innowacji i Odpowiedzialnego Rozwoju INNOWO, powołał się na „Circularity Gap Report 2026: The Value Gap”, opracowany przez Circle Economy we współpracy z Deloitte, według którego globalna gospodarka traci rocznie 25,4 bln euro w wyniku strukturalnych nieefektywności modelu liniowego. W ten sposób tracimy niemal 31 proc. światowego PKB. Na surowce wtórne trzeba więc spojrzeć jak na krytyczny zasób ekonomiczny i geopolityczny, nie tylko środowiskowy.
Aleksandra Stanek-Kowalczyk, Partnerka EY, Consulting Sustainability Leader zauważyła, że regulacje wymuszają dziś zmianę modelu biznesowego. Zaproponowała podejście do kwestii kosztów ponoszonych na rzecz cyrkularnych innowacji – koniecznych do przyspieszenia transformacji – nie jako kosztu dla samego kosztu, ale jako inwestycji, która ma szansę się zwrócić. Takie podejście w praktyce zaprezentowały case studies firmy, które już teraz szukają, testują i wdrażają nowe cyrkularne rozwiązania. Są to takie projekty, jak sieci wody pitnej wykorzystujące infrastrukturę wykonaną z surowców cyrkularnych, monomateriałowe opakowania do żywności z recyklatów czy przeprojektowywanie opakowań kosmetyków i detergentów pozwalających zmniejszyć zużycie surowca.
Jak pobudzić cyrkularne inwestycje z perspektywy rynku
Do utrzymania konkurencyjnego i cyrkularnego przemysłu tworzyw sztucznych w Europie, zapewniającego bezpieczeństwo surowcowe i możliwość dalszej transformacji innym sektorom, konieczne jest spełnienie niezbędnych warunków brzegowych. Jak przekonywała Urszula Bernaś, Research and Development Specialist, United Flexibles, badania i rozwój zawsze były obarczone ryzykiem. Dziś jednak ta niepewność i ryzyko są większe, dlatego branża potrzebuje współpracy w łańcuchach wartości oraz z legislatorem. Z kolei Agnieszka Durlej, Dyrektor Biura Programów Publicznych, Funduszy Unijnych i ESG, Bank Pekao S.A. podkreśliła rolę przewidywalności regulacji konieczną w przypadku bankowej oceny inwestycji sięgających kilkunastu lat. Jako potencjalne rozwiązanie wskazała partnerstwa hybrydowe, łączące środki publiczne, unijne i prywatne.
Zdaniem Sławomira Packa, Prezesa Stowarzyszenia „Polski Recykling” pobudzenie popytu na recyklaty to najszybsze rozwiązanie. Procesy inwestycyjne w branżę recyklingu zarówno w Polsce, jak i Europie są obecnie bardzo spowolnione. Dopóki środkami ekonomicznymi lub legislacyjnymi Unia Europejska nie zapewni lepszej ochrona rynku wewnętrznego i równoważnych kryteriów jakościowych dla recyklatów z importu, nie mamy szans na przyspieszenie i odzyskanie konkurencyjności. Anna Zalewska, Advocacy Manager, BASF Polska apelowała o uproszenie i zharmonizowanie kryteriów utraty statusu odpadu na poziomie UE, ułatwienie przemieszczania odpadów wewnątrz UE, zapobieganie spalaniu i składowaniu odpadów poprzez odpowiednie instrumenty fiskalne oraz stworzenie dedykowanego długoletniego programu finansowania inwestycji w branży tworzyw. Marcin Witaszek, Radca prawny z Polskiego Związku Przemysłu Motoryzacyjnego wskazał dodatkowo na wyzwanie, jakim jest złożoność systemu tworzyw sztucznych oraz ponowił postulat tworzenia szybkiej, przewidywalnej i popartej danymi legislacji.
Patronami honorowymi wydarzenia byli Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwo Rozwoju i Technologii; patronem instytucjonalnym – Instytut Innowacji i Odpowiedzialnego Rozwoju INNOWO; partnerami konferencji – BASF Polska, Bank Pekao S.A oraz Związek Pracodawców Przemysłu Opakowań i Produktów w Opakowaniach EKO-PAK; Patronami mediowymi – „Rzeczpospolita” i rp.pl
