Zmiana klimatu to wyzwanie także dla zdrowia publicznego

Zmiana klimatu powoduje, że wirusy i bakterie zaczynają występować na obszarach, na których dotąd nie stanowiły zagrożenia.

Publikacja: 25.07.2023 11:02

Zmiana klimatu to wyzwanie także dla zdrowia publicznego

Foto: AdobeStock

Krajowy Ośrodek Zmian Klimatu to pierwsze w Polsce podejście do problemu wpływu globalnego ocieplenia na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych. Jego bazą są opinie międzynarodowych ekspertów różnych dziedzin nauk, m. in. medycyny, zdrowia publicznego, mikrobiologii, klimatologii i ekologii. Spojrzenie z tych wielu perspektyw oraz analiza źródeł naukowych pozwoliły na lepsze zrozumienie mechanizmów stojących za zagrożeniem, z którym w przyszłości przyjdzie nam się mierzyć.

Zmiana klimatu powoduje, że wirusy i bakterie zaczynają występować na obszarach, na których dotąd nie stanowiły zagrożenia. Ponadto, w reakcji na nowe warunki pogodowe i środowiskowe, ludzie zmieniają swoje zachowania, a także migrują. Może to powodować zaburzenia ekosystemów, ułatwiając przenoszenie chorób występujących na danym obszarze i rozwój nowych. W ramach projektu „Związek między zmianą klimatu a chorobami zakaźnymi” KOZK przygotował pierwszy w Polsce interdyscyplinarny raport poświęcony tej problematyce.

Ośrodek zebrał opinie naukowców z całego świata, reprezentujących różne dziedziny – medycynę, zdrowie publiczne, mikrobiologię, klimatologię czy ekologię, by lepiej zrozumieć powiązania miedzy zmianą klimatu a chorobami zakaźnymi. Raport KOZK określa ponadto sposoby zapobiegania rozprzestrzenianiu się bakterii i wirusów.

Podobnie jak w wypadku samej zmiany klimatu, także w odniesieniu do związanych z nią zagrożeń epidemiologicznych najlepiej sprawdza się profilaktyka. Naukowcy pracują nad mechanizmami przewidywania kierunków transmisji chorób zakaźnych, a także nad interaktywnymi platformami modelowania rozwoju epidemii oraz protokołami postępowania dla służb publicznych. Jest to szczególnie istotne także dlatego, że bakterie i wirusy żyją krótko, a to oznacza, że ich gatunki mogą szybko przystosować się do zmiany warunków.

Eksperci wskazują, że nie można rozpatrywać zmiany klimatu w oderwaniu od jej wpływu na zdrowie publiczne. Ich zdaniem powinniśmy szukać rozwiązań, które równocześnie będą sprzyjać ograniczaniu rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych i wspierać zrównoważony rozwój.

- W świecie dotkniętym pandemią COVID-19 temat chorób zakaźnych staje się coraz bardziej istotny. Mamy problem nie tylko z nowymi, wciąż mutującymi wirusami, ale także z rozprzestrzenianiem się mikroorganizmów miejscach, w których dotąd nie występowały – wynika to ze zmieniającego się klimatu. Skutkuje to występowaniem niezaobserwowanych dotąd w danych terenach chorób zakaźnych. Podjęliśmy w Krajowym Ośrodku Zmian Klimatu próbę interdyscyplinarnego podejścia do tego tematu. Głos naukowców z całego świata, reprezentujących różne dziedziny – medycynę, zdrowie publiczne, mikrobiologię, klimatologię czy ekologię – pozwoli lepiej zrozumieć powiązania miedzy zmianą klimatu a chorobami zakaźnymi oraz, co szczególnie ważne, poznać sposoby na radzenie sobie z migracją chorobotwórczych mikrobów. Chcemy, aby nasz projekt badawczy pomógł popularyzować wiedzę na ten temat w Polsce i służył w przygotowaniu naszego kraju na różne scenariusze zdarzeń wynikających ze spowodowanych zmianą klimatu migracji chorób zakaźnych - mówi Alicja Piekarz p.o. Kierownika Zakładu Społeczno-Ekonomicznych Skutków Zmian Klimatu w Krajowym Ośrodku Zmian Klimatu.

Zdaniem naukowców system klimatyczny Ziemi wykazuje wielopoziomowe zależności ze sferą działalności człowieka. Zmiana klimatu powoduje migrację gatunków, a te przenosząc się na nowe obszary wchodzą w kontakt z nowymi, podatnymi żywicielami. Sprzyja to tworzeniu nieznanych dotąd struktur ekologicznych, które zwiększają szanse przenoszenia chorób w ekosystemach. Postępująca zmiana klimatu powoduje wzrost temperatury i zwiększenie liczby ciepłych dni. Stąd pojawiają się nowe zakresy temperatur korzystne dla organizmów będących gospodarzami niektórych patogenów.

Agresywna ingerencja człowieka w naturalne ekosystemy naraża nas i naszą gospodarkę na kontakt z nieznanymi jeszcze patogenami [Orłowska et al. 2021]. To, jak istotny jest wpływ zachowań ludzi na transmisję choroby zakaźnej, jest widoczne zwłaszcza wkontekście trwającej obecnie pandemii. Pozwoliła ona na zaobserwowanie skutków globalnego transportu i podróży, a także skutków obciążenia systemów opieki zdrowotnej. Negatywne skutki zmian klimatu dotykają także służby ochrony zdrowia. W przypadku wystąpienia ekstremalnych zjawisk pogodowych, następuje zwiększenie ryzyka wybuchu epidemii chorób zakaźnych, na przykład w wyniku zanieczyszczenia wód pitnych jako konsekwencji powodzi.

Pojawienie się COVID-19 warto odebrać jako pewnego rodzaju ostrzeżenie – w przyszłości istnieje ryzyko pojawiania się kolejnych, nieznanych dotąd chorób wywoływanych przez patogeny, których dotychczasowymi nosicielami były dzikie gatunki zwierząt.

Brakuje jeszcze danych, by stwierdzić jednoznacznie genezę COVID-19. Prawdopodobnie epidemia ta ma korzenie w dalekowschodnim zwyczaju spożywania zwierząt dzikich gatunków, co zwiększa możliwości ewolucji patogenów i tym samym pojawienie nowych.

- Wirus SARS-CoV-2 w pierwotnym żywicielu ma duży potencjał do zmian ekologicznych, choć dzieje się to w sposób przypadkowy. Jeśli jednak pojawia się kolejny gatunek, który może zostać potencjalnym żywicielem i następuje przeniesienie wirusa na tego żywiciela, ta zmienność automatycznie zwiększa się u nowego żywiciela – wskazuje Walter Boeger z Universidade Federal do Paraná w Brazylii.

Krajowy Ośrodek Zmian Klimatu to pierwsze w Polsce podejście do problemu wpływu globalnego ocieplenia na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych. Jego bazą są opinie międzynarodowych ekspertów różnych dziedzin nauk, m. in. medycyny, zdrowia publicznego, mikrobiologii, klimatologii i ekologii. Spojrzenie z tych wielu perspektyw oraz analiza źródeł naukowych pozwoliły na lepsze zrozumienie mechanizmów stojących za zagrożeniem, z którym w przyszłości przyjdzie nam się mierzyć.

Pozostało 91% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Zdrowie
Utrata bioróżnorodności powoduje rozwój chorób zakaźnych. Nadchodzi epidemia?
Zdrowie
Od czego zależy jakość snu? Nowe ustalenia naukowców. Badanie objęło 18 krajów
Zdrowie
Mikroplastikiem odżywiają się nawet nienarodzone dzieci. „Nie zatrzymamy tego”
Zdrowie
Nadchodzi fala zachorowań na raka. Jakość powietrza jednym z winowajców
Zdrowie
„Wirusy zombie” obudzą się na Syberii? Naukowcy: to droga do nowej pandemii
Materiał Promocyjny
Technologia na etacie. Jak zbudować efektywny HR i skutecznie zarządzać kapitałem ludzkim?