8 maja sir David Attenborough – jeden z najbardziej znanych na świecie popularyzatorów wiedzy przyrodniczej, a także pisarz, narrator i podróżnik – skończył sto lat. Patrząc na urodzonego w 1926 r. brytyjskiego biologa trudno jednak w to uwierzyć – bo choć 100 to wiek naprawdę sędziwy, Attenborough wciąż działa z niezmienną siłą, przypominając o potrzebie ochrony natury.
David Attenborough kończy 100 lat
Setne urodziny Davida Attenborougha stały się globalnym wydarzeniem. Jubilat w wiadomości audio opublikowanej przez BBC przyznał, jest „całkowicie przytłoczony” liczbą napływających życzeń. Przychodzą one od tysięcy ludzi z całego świata – od dzieci w wieku przedszkolnym, po mieszkańców domów opieki.
Charakterystyczny – i uwielbiany przez wielu – głos Attenborougha towarzyszy nam już od ponad 70 lat. 100-latek pozostaje jedną z najważniejszych postaci w dziedzinie popularyzacji wiedzy przyrodniczej. I – mimo sędziwego wieku – nadal angażuje się w działania na rzecz ochrony środowiska.
Tego rodzaju energia intelektualna i fizyczna jest niezwykła. Myślę, że to jego sekretna supermoc
Kariera Attenborougha w BBC – bo przede wszystkim z tą stacją związany jest jubilat – rozpoczęła się w 1952 r. Zaledwie dwa lata później biolog prowadził już program „Zoo Quest”, który zapoczątkował nową erę telewizyjnych dokumentów przyrodniczych. Podróżując po najdalszych zakątkach świata, pokazywał widzom życie dzikich zwierząt w ich naturalnym środowisku.
Przełomem w życiu Attenborougha był serial „Life on Earth” z 1979 r. – uczynił on go bowiem postacią rozpoznawalną na całym świecie. Attenborough napisał scenariusz całej 13-godzinnej produkcji i przez trzy lata podróżował, by opowiedzieć historię ewolucji życia. W kolejnych dekadach powstały dziesiątki filmów i serii, w tym „Blue Planet”, „Frozen Planet” czy „Dynasties”, które ugruntowały jego pozycję jako jednego z najwybitniejszych dokumentalistów w historii.
Filmy Davida Attenborougha, które zmieniły świat
Produkcje Attenborougha od lat nie tylko zachwycają obrazem natury, ale także pokazują jej kruchość. Jednym z najważniejszych momentów w jego karierze był m.in. serial „Blue Planet II” z 2017 r. Produkcja – pokazująca problem zanieczyszczenia oceanów plastikiem – osiągnęła rekordową oglądalność i wpłynęła na decyzje brytyjskiego rządu oraz dużych sieci handlowych o ograniczeniu zużycia tworzyw sztucznych.
Jak zaznacza w rozmowie z agencją Reutera Doug Gurr – dyrektor londyńskiego Natural History Museum – „każdy kto zobaczył cokolwiek stworzonego przez Sir Davida, został zainspirowany do troski o naturę”.
Attenborough zyskał uznanie nie tylko widzów, ale także światowych liderów i instytucji. Wielokrotnie uznawany był za najbardziej podziwianego człowieka w Wielkiej Brytanii oraz jedną z najważniejszych postaci kultury. W 1985 – za działalność naukową – otrzymał od królowej Elżbiety II tytuł szlachecki i został przyjęty do Royal Society. Odznaczono go też Orderem Imperium Brytyjskiego (CBE) oraz brytyjskim Orderem Zasługi (Order of Merit) i uhonorowano Nagrodą Lowella Thomasa. „Twoja zdolność przekazywania piękna i wrażliwości naszego środowiska naturalnego pozostaje niezrównana” – zaznaczała brytyjska monarchini.
Z kolei szef klimatyczny ONZ Simon Stiell nazwał go „gigantem nauki i opowiadania historii w obronie świata przyrody, od którego zależy przetrwanie i dobrobyt ludzkości”.
Nie ma nikogo takiego jak on. Sposób, w jaki czyta, sposób, w jaki pisze — to po prostu niesamowite
O tym, jak bardzo ceni się jego działalność świadczy też to, że na cześć brytyjskiego biologa nazwano jeden z gatunków ryb. 24 września 2020 r. – kiedy założył konto na Instagramie – w 4 godziny i 44 minuty uzyskał pierwszy milion obserwatorów. Cztery dni później obserwowało go już 4,3 mln osób. Dziś jest to 5,4 mln użytkowników.
Mimo swojej popularności Attenborough – jak zauważa producent Mike Gunton w rozmowie z Reutersem – nie postrzega siebie jako „narodowego skarbu”. „Czuje, że jest sługą publicznym i że miał wyjątkową szansę być głosem natury” – podkreśla Gunton.
David Attenborough. Nagrody i najważniejsze osiągnięcia
Attenborough studiował zoologię i antropologię na Uniwersytecie Cambridge. Jest członkiem Royal Society oraz laureatem Orderu Imperium Brytyjskiego i Orderu Zasługi.
Posiada aż 32 honorowe doktoraty brytyjskich uczelni, a w świecie filmu zdobył m.in. nagrody Emmy za narrację w „Blue Planet II” (2018) i „Naszej planecie” (2019). Jest także jedyną osobą nagrodzoną BAFTA za produkcje w pięciu różnych formatach technologicznych – od czarno-białego po 4K.
Biolog nierzadko zwracał uwagę, że w ciągu jego życia Ziemia zmieniła się nie do poznania. Kiedy się urodził, na świecie żyło około 2,3 miliarda ludzi, a dzika przyroda zajmowała mniej więcej dwie trzecie powierzchni planety. Dziś ludzi jest już ponad 8 miliardów, a obszary nienaruszonej natury zmniejszyły się do około jednej trzeciej.
W swoich późniejszych produkcjach Attenborough coraz bardziej zaczął koncentrować się na wpływie niszczycielskiej działalności człowieka na naturę. „W ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat zniknęło 60 proc. gatunków dzikich zwierząt” – mówił w 2019 r., ostrzegając przed konsekwencjami utraty bioróżnorodności.
W filmie „David Attenborough: Życie na naszej planecie” określił swoją rolę jako „świadka”. „To historia o tym, jak popełniliśmy największą pomyłkę i jak – jeśli zadziałamy teraz – możemy ją naprawić” – zaznaczał.
Które filmy Davida Attenborougha warto obejrzeć?
Słynny biolog w ubiegłym roku zaprezentował nową produkcję – „Ocean”. I choć wartych obejrzenia filmów Attenborougha jest naprawdę wiele, to twórcy zaznaczają, że ten jest „przesłaniem życia” przyrodnika. „Po niemal stu latach na tej planecie rozumiem już, że najważniejsze miejsce na Ziemi znajduje się nie na lądzie, lecz w oceanie” – podkreślał Attenborough, mówiąc o produkcji. Jak dodawał, film pokazuje, że ocean to fundamentalny system podtrzymujący życie na Ziemi oraz najpotężniejszy sojusznik ludzkości w walce z katastrofą klimatyczną.
Producent „Ocean”, Toby Nowlan, zwracał zaś uwagę na wyjątkowy charakter produkcji. „To nie jest typowy film Attenborougha. Nie chodzi tu o prezentację nowych zachowań przyrodniczych. To najważniejsze przesłanie, jakie kiedykolwiek przekazał” – mówił.
W „Ocean” Attenborough pokazuje widzom przede wszystkim dramatyczne zmiany, jakie zaszły w oceanach w ciągu jego życia. Biolog wspomina w produkcji między innymi swój pierwszy kontakt z Wielką Rafą Koralową w 1957 r. „Byłem tak oszołomiony tym, co zobaczyłem, że na chwilę zapomniałem oddychać” – mówi w filmie. Tymczasem od tamtej pory wiele się zmieniło. „Jej czas niemal się już skończył” – zauważał biolog.
Jeśli masz okazję z nim pracować, wiesz, że będziesz pracować przy czymś wyjątkowym
W produkcji zobaczyć można także jedne z najbardziej wstrząsających materiałów dokumentujących zniszczenia spowodowane przez trałowanie denne – popularną praktykę połowową. W filmie pokazano między innymi, jak łańcuchy ciągnięte przez trawlery niszczą dno morskie, zagarniając w sieci przypadkowe gatunki zwierząt. „Trudno wyobrazić sobie bardziej marnotrawny sposób połowu ryb” – zaznaczał sir David. Jak dodaje, ten sposób połowu uwalnia również ogromne ilości dwutlenku węgla, przyczyniając się do ocieplenia klimatu. Mimo to nadal jest legalny. A w niektórych przypadkach nawet wspierany przez polityków.
Jak mówił Attenborough, inspiracją przy tworzeniu „Ocean” była dla niego między innymi historia wielorybów. W produkcji wskazano, że w XX wieku przemysł wielorybniczy doprowadził do eksterminacji szacowanej na 2,9 miliona osobników – największego udokumentowanego zabójstwa zwierząt w historii. „Pamiętam, że pomyślałem wtedy: to koniec. Straciliśmy wieloryby” – wspominał biolog.
Król Wielkiej Brytanii Karol III spotkał się z Davidem Attenboroughem podczas londyńskiej premiery filmu „Ocean”.
Kluczowym przesłaniem filmu „Ocean” jest to, że choć sytuacja związana z globalnym ociepleniem może wydawać się tragiczna, nie wszystko jest jeszcze stracone. Państwa na całym świecie zobowiązały się bowiem do objęcia ochroną jednej trzeciej powierzchni oceanów. Sir David ma nadzieję, że jego film zmobilizuje liderów do realizacji tych obietnic na nadchodzącej konferencji ONZ. Wierzy też, że może mieć to charakter przełomowy. „Ocean może odżyć. Jeśli zostanie pozostawiony w spokoju, nie tylko się odbuduje, ale może rozkwitnąć w sposób, jakiego nikt z żyjących jeszcze nie widział” – przekonywał David Attenborough.
100 lat Davida Attenborougha. Jak pokazać piękno i kruchość natury?
Mimo ukończenia 100 lat Attenborough pozostaje aktywny zawodowo i wciąż uczestniczy w tworzeniu nowych projektów. Jego współpracownicy z BBC podkreślają, że niezależnie od wieku kieruje nim „niegasnąca ciekawość świata i radość opowiadania historii”.
Setne urodziny Attenborough są celebrowane wyjątkowo hucznie szczególnie w Wielkiej Brytanii, ale przyciągnęły uwagę całego świata. BBC z tej okazji przygotowało tydzień specjalnych programów przyrodniczych, w tym nową serię „Secret Garden”. W kraju biologa organizowane są także m.in. wydarzenia w muzeach, spacery w otoczeniu natury oraz akcje sadzenia drzew.
Mural przedstawiający Davida Attenborougha w Dublinie.
Kulminacją obchodów setnych urodzin Attenborougha ma być koncert „David Attenborough’s 100 Years on Planet Earth”, który odbędzie się w londyńskiej Royal Albert Hall. Wystąpi na nim m.in. orkiestra BBC oraz artyści tacy jak Sigur Rós, Dan Smith z Bastille i Sienna Spiro.
David Attenborough przez dekady nie tylko dokumentował życie na Ziemi, ale kształtował także świadomość ekologiczną milionów ludzi – jego praca pokazywała zarówno piękno natury, jak i zagrożenia, z którymi mierzy się nasza planeta. Jak podkreślają współpracownicy biologa i eksperci, zmienił on sposób myślenia o środowisku i zainspirował kolejne pokolenia do działania.
W Polsce stacja BBC Earth szykuje maraton dla miłośników Davida Attenbourougha. W weekend, od 8 do 10 maja, pokazany zostanie wybór produkcji z udziałem słynnego biologa, a filmy i seriale o nim i z jego udziałem będzie można oglądać przez cały maj. Pojawią się też wybrane odcinki serialu „Błękitna planeta II”. W ramówce BBC Earth nie zabraknie też nowości. Stacja wyemituje dwie premiery: „Londyn Davida Attenborough” oraz „David Attenborough: początek wielkiej przygody”.
