Metan jest jednym z najsilniejszych gazów cieplarnianych. Zatrzymuje w atmosferze około 80 razy więcej ciepła niż dwutlenek węgla i odpowiada za około jedną czwartą globalnego ocieplenia. Jednocześnie jego emisje można ograniczyć stosunkowo szybko i niewielkim kosztem, na przykład poprzez uszczelnianie instalacji i naprawę wycieków. Ma to duże znaczenie – metan znika bowiem z atmosfery znacznie szybciej niż CO2. Dlatego też część ekspertów określa ograniczanie jego emisji jako klimatyczny „hamulec awaryjny”.
Turkmenistan usuwa wycieki metanu
W 2023 r. brytyjski dziennik „The Guardian” ujawnił, że Turkmenistan był państwem z największą liczbą wycieków metanu na świecie. Zainteresowanie problemem – zarówno ze strony mediów, jak i opinii międzynarodowej – skłoniło autorytarne władze kraju do rozpoczęcia współpracy z zagranicznymi partnerami i podjęcia działań. Efekt? Turkmenistan rozpoczął uszczelnianie największych wycieków metanu ze starzejącej się infrastruktury naftowej i gazowej. Najnowsze dane Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) pokazują, że dotychczas udało się zatrzymać już osiem takich incydentów. ONZ nazywa to przełomem, ale jednocześnie zaznacza, iż do rozwiązania problemu wciąż pozostaje daleka droga.
Czytaj więcej
Eksplozje gazociągów Nord Stream 1 i 2 we wrześniu 2022 roku spowodowały największy w historii jednorazowy wyciek metanu. Obecne badania wskazują,...
Groźniejsze niż milion aut. Czym są gigantyczne „superwycieki” w Turkmenistanie?
Szczególnie poważnym problemem w Turkmenistanie są tak zwane superwycieki, podczas których z pojedynczego zaworu, rurociągu lub innego elementu infrastruktury mogą wydostawać się tony metanu na godzinę. Wpływ jednego takiego zdarzenia na ocieplenie klimatu może być większy niż emisje pochodzące z miliona SUV-ów albo elektrowni węglowej.
W Turkmenistanie udało się dotychczas zatrzymać osiem wycieków. Naprawy obejmowały dotąd między innymi rurociągi, wadliwe odwierty oraz niesprawne instalacje służące do spalania gazu. Przedstawiciele ONZ uznali to za „niesamowity pierwszy krok”.
Należący do Programu Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska system Methane Alert and Response System – w skrócie MARS – w ciągu ostatniego roku przesłał Turkmenistanowi 192 ostrzeżenia dotyczące wykrytych chmur metanu. Skala problemu pozostaje bardzo duża. Spośród sześciu największych wycieków wykrytych przez MARS na świecie w ciągu ostatnich sześciu miesięcy aż trzy znajdowały się właśnie w Turkmenistanie. Kraj ten odpowiadał również za dziewięć spośród 50 największych wykrytych wycieków.
Wycieki metanu w Turkmenistanie. „To przełom, ale droga jest daleka”
Meghan Demeter – kierująca programem MARS w ramach Programu Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska – oceniła, że działania podjęte w Turkmenistanie są zachęcające. „Te przypadki ograniczenia emisji są dowodem na to, co można zrobić dzięki danym satelitarnym, szczególnie w miejscach takich jak Turkmenistan, gdzie wykrywamy bardzo wiele źródeł wycieków. Widzimy, że droga od danych satelitarnych do konkretnych działań ograniczających emisje działa i może działać bardzo szybko” – powiedziała w rozmowie z brytyjskim dziennikiem „The Guardian”.
Czytaj więcej
Spalanie drewna w piecach i kominkach może przyczyniać się do wzrostu stężenia ołowiu w powietrzu – wynika z badań naukowców z University of Massac...
Jak podkreśliła Demeter, po raz pierwszy można mówić o rzeczywistych i udokumentowanych działaniach naprawczych na taką skalę w Turkmenistanie. „To jest przełom, jeśli chodzi o realne, udokumentowane działania ograniczające emisje. Nie jest to jednak jeszcze przełom, jeśli chodzi o całkowitą wielkość emisji. Osiem przypadków to niesamowity pierwszy krok, ale w Turkmenistanie pozostaje również wiele innych źródeł, którymi trzeba się zająć” – dodała.
Ekspertka zaznaczyła również, że przedstawiciele programu pozostają w stałym kontakcie z Turkmenistanem, a odsetek odpowiedzi na ostrzeżenia zwiększa się z miesiąca na miesiąc. „Widzimy stały postęp” – zapewniła.
Ogromne zasoby gazu w Turkmenistanie sprzyjały ignorowaniu wycieków
Problem potężnych wycieków metanu w Turkmenistanie zwrócił uwagę opinii publicznej w 2023 r. W marcu tego roku „The Guardian” ujawnił bowiem, że kraj ten miał największą na świecie liczbę wyjątkowo silnych źródeł emisji tego gazu.
Czytaj więcej
Połowa emisji CO2, która przyczynia się do globalnego ocieplenia, pochodzi z paliw kopalnych produkowanych przez zaledwie 32 gigantów paliwowych –...
W maju tego samego roku gazeta podała natomiast, że emisje metanu pochodzące wyłącznie z dwóch głównych turkmeńskich obszarów wydobycia paliw kopalnych spowodowały w 2022 r. większy efekt ocieplający niż wszystkie emisje dwutlenku węgla w Wielkiej Brytanii. Eksperci opisywali wówczas skalę tych emisji jako „oszałamiającą” i „wywołującą wściekłość”.
W stolicy Turkmenistanu, Aszchabadzie, publikacje wywołały niemałe poruszenie i skłoniły rząd do podjęcia współpracy z ONZ, Unią Europejską oraz innymi państwami i instytucjami w celu ograniczenia wycieków. W grudniu 2023 r. Turkmenistan przystąpił do globalnego zobowiązania dotyczącego redukcji emisji metanu, dwa lata po uruchomieniu tej międzynarodowej inicjatywy.
Turkmenistan posiada ogromne rezerwy gazu i jest jego ważnym dostawcą do Chin. Wcześniej wycieki były w dużej mierze ignorowane ze względu na bardzo duże ilości dostępnego surowca.
Pierwsza naprawa potwierdzona w ramach systemu MARS nastąpiła w listopadzie 2024 r.. Zatrzymano wówczas emisję po naprawieniu wadliwego odwiertu.
Najnowsze dane MARS wskazują, że podobne działania prowadzi też Kazachstan, także posiadający starzejącą się infrastrukturę naftową i gazową.
Łącznie ostrzeżenia generowane przez system doprowadziły dotychczas do uszczelnienia 43 źródeł emisji na świecie. W wielu przypadkach naprawy okazywały się stosunkowo proste i wycieki można było zatrzymać bezpośrednio na miejscu. Inne wymagały jednak bardziej szczegółowego planowania oraz dodatkowego finansowania. Jednym z najpoważniejszych przypadków był wyciek w Algierii, który trwał niemal 40 lat. Jego przyczyną była uszkodzona instalacja do spalania gazu.
Eksperci: Ostrzeżenia mają znaczenie tylko wtedy, gdy prowadzą do działania
Dan Grossman – wiceprezes organizacji Environmental Defense Fund – zwrócił uwagę, że Turkmenistan i Kazachstan należą do najważniejszych światowych obszarów koncentracji emisji metanu. „Turkmenistan i Kazachstan są miejscem występowania jednych z najważniejszych na świecie obszarów emisji metanu, dlatego ich reakcja na ostrzeżenia satelitarne jest bardzo potrzebną dobrą wiadomością w globalnych wysiłkach na rzecz ograniczania zanieczyszczenia metanem” – powiedział „Guardianowi”. Jak zaznaczył, ograniczanie emisji tego gazu z sektora naftowego i gazowego należy obecnie do najskuteczniejszych sposobów walki z zanieczyszczeniami wpływającymi na klimat. „Zatrzymywanie emisji metanu z działalności związanej z ropą i gazem jest dziś najszybszą i najbardziej opłacalną metodą ograniczania zanieczyszczenia klimatu. Ostrzeżenia mają znaczenie tylko wtedy, gdy prowadzą do działania, a rządy i przemysł muszą radzić sobie z tym lepiej” – dodał.
Demeter podkreśliła, że ONZ stale zwiększa zakres pomocy oferowanej krajom, które chcą ograniczać emisje. „Znacznie zwiększamy wsparcie, które możemy zaoferować, zarówno jeśli chodzi o rozwijanie wiedzy, jak i pomoc techniczną, i współpracujemy z wieloma partnerami. Pojawia się również wiele wniosków o finansowanie bezpośrednich działań ograniczających emisje” – stwierdziła.
Sztuczna inteligencja „patrzy” z kosmosu. Jak MARS wykrywa wycieki metanu?
System MARS do analizowania danych pochodzących z ponad kilkunastu satelitów wykorzystuje sztuczną inteligencję. Na tej podstawie identyfikowane są potencjalne wycieki metanu.
Każdy wykryty przypadek przechodzi dwa etapy weryfikacji prowadzonej przez analityków. Po potwierdzeniu wycieku informacja trafia do odpowiedniego rządu lub przedsiębiorstwa. Odpowiedź jest odnotowywana w systemie, jeśli władze lub firma przekazują informacje uzyskane na miejscu oraz deklarują zamiar usunięcia źródła emisji.
Jeżeli zgłoszony wyciek zostanie naprawiony, MARS nadal obserwuje dane dotyczące danego miejsca. Dopiero kiedy pomiary potwierdzą, że emisja rzeczywiście ustała, przypadek zostaje oficjalnie uznany za skutecznie rozwiązany.
