Materiał powstał we współpracy z NFOŚiGW
– Skuteczna transformacja zaczyna się od wiedzy – podkreślała Dorota Zawadzka-Stępniak, prezeska Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, otwierając drugą debatę zorganizowaną w ramach platformy dyskusji o transformacji energetycznej i środowiskowej Forum Energia–Efekt–Środowisko, odbywającą się pod hasłem „Energia dla klimatu – doradztwo energetyczne wsparciem dla samorządów w zielonej transformacji”.
Dobór tematu nie był przypadkowy: o ile transformacja sektora energetycznego sprowadza się przede wszystkim do dużych projektów i inwestycji, o tyle na niższych szczeblach samorządowych struktur potrzebne są zmiany. Finalnie to od kompetentnego ich przeprowadzenia zależeć może powodzenie całego procesu transformacji. – Wsparcie powinno być zresztą znacznie szersze niż tylko adresowane do samorządów – mówiła Dorota Zawadzka-Stępniak. Szersze, ale i jakościowe. – Bardzo zależy nam, aby projekty były jak najlepszej jakości – dodawała.
Spotkanie umożliwiło też szerszą prezentację ruszającego właśnie Krajowego Programu Pilotażowego ELENA, który mógłby być doskonałą ilustracją tego, o czym rozmawiali uczestnicy debaty. Kierowany do samorządów i spółek ciepłowniczych program ma zapewniać usługi doradcze, m.in. audyty energetyczne czy studia wykonalności, które z kolei pozwolą na szybkie i skuteczne starania o dofinansowanie na modernizację budynków publicznych czy instalacji ciepłowniczych. Kluczowe obszary zdefiniowane w programie to: efektywność energetyczna, odnawialne źródła energii czy zrównoważony transport, ale dalekosiężne skutki projektów mogą przekładać się na całokształt funkcjonowania lokalnych społeczności – oszczędności budżetowe czy poprawę jakości powietrza.
Dlaczego akurat samorządy? Najlepiej podsumował to sekretarz stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska Krzysztof Bolesta. – Jakakolwiek zmiana, która ma oddolny charakter, jest też najtrwalsza. Dlatego kluczowym słowem jest tu „lokalny” – wskazywał. Jednocześnie profesjonalne doradztwo zyskuje na znaczeniu za sprawą specyfiki otaczającej nas rzeczywistości. – Żyjemy w czasach dezinformacji, dlatego zapewnianie rzetelnej wiedzy jest tak ważne – podsumowywał.
– Doradztwo jest kluczowe, aby zintensyfikować termomodernizację budynków – wskazywała z kolei Aleksandra Stępniak, przewodnicząca zarządu Stowarzyszenia Fala Renowacji. – Uczestnicy prowadzonych przez nas szkoleń podkreślają, że główną barierą w tworzeniu dobrych projektów są dziś fundusze. Wiele oczywiście zależy od wielkości gminy czy posiadanego przez nią zasobu budynków, ale w wielu procesach związanych z ubieganiem się o finansowanie punktowane są np. audyty energetyczne – opowiadała. W ten sposób rodzą się bariery – aby rozpocząć starania o środki na samą termomodernizację, trzeba znaleźć pieniądze na przygotowanie się do tego procesu, co może stanowić trudną do pokonania przeszkodę. Dlatego zresztą tak istotną rolę mogą odegrać projekty takie jak ELENA.
O lokalnych uwarunkowaniach mówił też Andrzej Porawski, dyrektor Biura Związku Miast Polskich. – Najpierw trzeba wykształcić lokalnych liderów, którzy powinni rozumieć potrzebę myślenia w kategoriach lokalnych strategii energetycznych – mówił ekspert. Ważne jest też uporządkowanie otoczenia prawnego, bo gminy nierzadko mają wątpliwości w tak podstawowych sprawach jak to, czy mogą samodzielnie wytwarzać i kupować od siebie energię. – Mają też problem z określeniem, czy mogą aktywnie uczestniczyć w społecznościach energetycznych – mówił Porawski.
O swoich doświadczeniach opowiadała też Aleksandra Drescher, prezeska zarządu WFOŚiGW w Opolu. Według niej początkiem drogi powinna być edukacja na każdym poziomie. – Istnieje duże zapotrzebowanie na doradztwo, związane choćby z niedosytem środków. W efekcie czujemy się liderami doradztwa: jesteśmy na wydarzeniach organizowanych przez samorządy, schodzimy tu do szczebla sołectw. Opolskie jest dosyć kompaktowym województwem, co ułatwia takie działanie – podkreślała. – Gminy są choćby zainteresowane spółdzielniami energetycznymi, ale problemem jest lider zarządzający: takich nam brakuje – wskazywała.
Innymi słowy, rodzą się pomysły, ale potrzeba wiedzy i pieniędzy, by przekształcić je w czyny. O tym, jak proces ten ułatwiają programy takie jak ELENA, opowiadał z kolei Marcin Idczak, główny inżynier w Departamencie Doradztwa Energetycznego i Efektywności Energetycznej Europejskiego Banku Inwestycyjnego. – Kluczem do realizacji projektów było uruchomienie finansowania na brakujące zasoby i kompetencje. ELENA pozwala sfinansować do 90 proc. brakujących zasobów czy kompetencji, stworzyć własne lub kupić je na wolnym rynku – tłumaczył ekspert.
– Teoretycznie proces jest prosty: jest pomysł, przygotowuje się projekt wykonalności, dopełnia procedury i pozostaje czekać na finansowanie. Praktyka pokazuje jednak, że z tymi przedsięwzięciami bywa bardzo różnie – zastrzegał Tomasz Bańkowski, dyrektor Departamentu Pomocy Publicznej i Funduszy UE w firmie Veolia Energia. – Wnioskodawcy stają przed rozmaitymi wyzwaniami, jak choćby zaplanowanie harmonogramu w projekcie. Bez wiedzy i doświadczenia w planowaniu takich projektów sprostanie wyzwaniom może być bardzo trudne – kwitował.
Forum Energia–Efekt–Środowisko to przestrzeń wymiany wiedzy i doświadczeń w zakresie realizacji projektów energetycznych i środowiskowych. Do udziału w FEEŚ zapraszani są przedstawiciele administracji rządowej i samorządowej, organizacji branżowych, pracodawców, think tanków, organizacji pozarządowych, instytutów badawczych oraz środowiska akademickiego. Dzięki temu forum staje się miejscem merytorycznej dyskusji, łączącej wiedzę ekspercką z praktyką i realnymi potrzebami rynku.
Materiał powstał we współpracy z NFOŚiGW
