W czerwcu przez Europę przeszła wyjątkowo silna fala upałów, która pobiła liczne rekordy temperatury i wpłynęła na zdrowie ludzi, rolnictwo, ekosystemy, infrastrukturę oraz wydajność pracy. W niektórych regionach ekstremalnym temperaturom towarzyszyły gwałtowne burze, pogłębiająca się susza oraz rosnące ryzyko pożarów. Światowa Organizacja Meteorologiczna ostrzega, że – w związku z globalnym ociepleniem – takie zjawiska będą coraz częstsze, intensywniejsze i dłuższe. Jak w poszczególnych krajach na naszym kontynencie – jeśli chodzi o temperatury – wyglądał miniony miesiąc?
Przez Europę przeszła rekordowa fala upałów
W czerwcu Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) oraz jej partnerzy uruchomili systemy wczesnego ostrzegania i skoordynowane plany działań dotyczące zdrowia publicznego w czasie upałów. Ich celem było ograniczenie liczby ofiar, a także zmniejszenie strat gospodarczych i zakłóceń powodowanych przez ekstremalne temperatury. Według Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) wyjątkowo wysokie temperatury będą występować nie tylko coraz częściej, ale będą też dużo silniejsze i będą trwać dłużej – Europa jest bowiem obecnie najszybciej ocieplającym się kontynentem na świecie.
John Kennedy – szef działu informacji klimatycznej w WMO – podkreślał w ubiegłym miesiącu, że czerwcowa fala upałów „jest tym, czego oczekujemy w zmieniającym się klimacie”. Jak dodał, w ciągu 50 lat od historycznej fali upałów z 1976 r. Europa jako kontynent ociepliła się o około dwa stopnie.
Czytaj więcej
Podczas gdy Europa szykuje się na uderzenie ekstremalnych temperatur, WHO przypomina, że od 2022 r. upały doprowadziły w Europie do śmierci ponad 2...
Dyrektor generalny Światowej Organizacji Zdrowia Tedros Adhanom Ghebreyesus poinformował zaś, że od 21 czerwca w Europie odnotowano ponad 1300 nadmiarowych zgonów powiązanych z ekstremalnym upałem. We wpisie opublikowanym 28 czerwca na platformie X wskazał również, że skutkami fali upałów zostało dotkniętych ponad 150 milionów ludzi na naszym kontynencie.
Fala upałów, która w ubiegłym miesiącu przesunęła się znad Półwyspu Iberyjskiego, miała do 30 czerwca objąć duże obszary Europy Zachodniej, Środkowej i Południowej oraz Bałkanów. Tak wynikało z informacji Climate Watch przygotowanej przez jedno z regionalnych europejskich centrów monitorowania klimatu WMO, kierowane przez niemiecką służbę meteorologiczną Deutscher Wetterdienst.
Rekordy temperatury w Niemczech, Francji, Hiszpanii i innych krajach w Europie
Jak wskazywała pod koniec czerwca WMO, w Niemczech nowe rekordy temperatury padały przez trzy kolejne dni w czerwcu. W miejscowości Coschen we wschodniej części kraju, niedaleko granicy z Polską, 28 czerwca odnotowano 41,7 stopnia Celsjusza. Łącznie 252 stacje meteorologiczne zanotowały najwyższe temperatury w historii swoich pomiarów. Według Niemieckiej Służby Meteorologicznej (DWD) do 27 czerwca 46 stacji w Niemczech zarejestrowało temperaturę powyżej 40 stopni. Padały również rekordy temperatur nocnych. Na jednej ze stacji we wschodniej Saksonii minimalna temperatura w nocy wyniosła 29,4 stopnia Celsjusza. Niemiecka służba meteorologiczna określiła tę falę upałów jako „historyczną”.
Na Węgrzech 28 czerwca w pobliżu Budapesztu odnotowano nowy czerwcowy rekord temperatury – 40,7 stopnia Celsjusza. W prognozach wskazywano wówczas, że upał może się jeszcze nasilić.
W Austrii padł nowy czerwcowy rekord temperatury. W Wiedniu zanotowano 40,0 stopnia Celsjusza, a 29 czerwca dla stolicy nadal obowiązywał czerwony alert, o czym informowała Geosphere Austria.
W Wielkiej Brytanii czerwcowy rekord temperatury został pobity przez trzy kolejne dni. 25 czerwca w południowej Anglii odnotowano 37,3 stopnia Celsjusza, przy czym była to wartość wstępna. Brytyjskie Met Office ponownie wydało czerwone ostrzeżenia przed ekstremalnym upałem na 26 czerwca. Był to pierwszy przypadek w historii obecnego systemu ostrzegania pogodowego w Wielkiej Brytanii, gdy czerwone ostrzeżenia obowiązywały przez trzy dni z rzędu. Stało się to zaledwie kilka tygodni po tym, jak w maju również pobito dzienne rekordy temperatury w tym kraju.
W Holandii krajowa służba meteorologiczna KNMI wydała czerwony alert przed ekstremalnym upałem dla ośmiu prowincji na 26 czerwca. Odnotowano tam także nowe rekordy lokalnych stacji oraz nowy krajowy czerwcowy rekord temperatury, wynoszący 39,4 stopnia Celsjusza.
Czytaj więcej
Zespół naukowców z austriackiego Uniwersytetu w Grazu opracował komputerowy model analizy zagrożeń wynikających ze zmian klimatycznych, a także odd...
Dania ustanowiła nowy rekord temperatury w historii pomiarów. W dwóch lokalizacjach zanotowano 37,0 stopnia Celsjusza, czym pobito rekord z 1975 r. W Szwajcarii nowy czerwcowy rekord temperatury wyniósł zaś 39 stopni Celsjusza, został on odnotowany w Bazylei.
Francja 24 czerwca odnotowała najgorętszy dzień w historii pomiarów, bijąc rekord ustanowiony dzień wcześniej. Według Météo-France średnia temperatura w kraju wyniosła wówczas 30,0 stopnia Celsjusza i była wyższa od wcześniejszych rekordów z lipca 2019 r. oraz sierpnia 2003 r. W miejscowości Pulluau w zachodniej Francji temperatura wzrosła do 43,8 stopnia Celsjusza. Padł również krajowy rekord temperatury nocnej, która wyniosła 22 stopnie.
We Francji najwyższy poziom czerwonego alertu ogłoszono dla rekordowych 58 departamentów, czyli dla większości kraju. Władze ostrzegały przed wysokim ryzykiem pożarów w warunkach pogłębiającej się suszy. W związku z niebezpiecznymi upałami zwrócono też uwagę na przypadki utonięć. Według przekazanych informacji we Francji w takich wypadkach miało zginąć 40 osób.
Hiszpania odnotowała najgorętsze czerwcowe dni w historii pomiarów 23 i 24 czerwca. Według państwowej agencji meteorologicznej AEMET w wielu lokalizacjach temperatura znacznie przekraczała 40 stopni Celsjusza, a liczne stacje ustanowiły nowe czerwcowe rekordy. W Bilbao temperatura osiągnęła 42,7 stopnia Celsjusza, co było najwyższą czerwcową wartością zarejestrowaną w tym mieście.
Jak zasnąć i wysypiać się w upały?
Rekord upału w Polsce. Słubice zanotowały 40,5 stopnia
Czerwiec był trudny także w Polsce. Temperatura maksymalna zaczęła przekraczać próg 30 stopni Celsjusza już w środę 24 czerwca. Tego dnia odnotowano 31,2 stopnia w Słubicach i Zielonej Górze oraz 30,3 stopnia w Legnicy. W czwartek upał objął już większość kraju, choć najwyższe wartości ponownie wystąpiły na zachodzie. Stacja meteorologiczna w Słubicach zmierzyła 33,6 stopnia. Podobne warunki utrzymały się w piątek, kiedy najwyższe temperatury, wynoszące 33,2 stopnia, pojawiły się w Słubicach i Opolu.
Kulminacja upałów przypadła jednak na sobotę i niedzielę, 27 i 28 czerwca. W sobotę w Słubicach zmierzono 38,5 stopnia Celsjusza. Był to nowy rekord temperatury czerwca w historii pomiarów instrumentalnych w Polsce. W wielu innych stacjach meteorologicznych również pobito lokalne czerwcowe rekordy temperatury maksymalnej. Wstępna analiza danych pomiarowych sugerowała, że w okolicach Gubina mogła zostać przekroczona granica 40 stopni, jednak w tym miejscu nie było stacji pomiarowych sieci IMGW, które mogłyby oficjalnie zarejestrować i potwierdzić taki wynik.
W nocy z 27 na 28 czerwca na większości obszaru kraju temperatura nie spadła poniżej 20 stopni Celsjusza. W niedzielę 28 czerwca upał ponownie zaczął narastać już od wczesnych godzin porannych. W wielu stacjach rekordy ustanowione dzień wcześniej zostały ponownie pobite. Późnym popołudniem kilka stacji meteorologicznych na zachodzie kraju – w Słubicach, Toruniu, Kołudzie i Krzyżu – osiągnęło granicę 40 stopni. W oficjalnej sieci pomiarowej IMGW-PIB Słubice zanotowały 40,5 stopnia Celsjusza. Był to nie tylko nowy rekord temperatury czerwca, ale także najwyższa wartość temperatury w Polsce w historii powojennych pomiarów instrumentalnych.
Upał w mieście
Upał jako „cichy zabójca”. Kto jest najbardziej narażony?
Eksperci podkreślają, że ekstremalne upały bywają określane jako „cichy zabójca”, a w wielu krajach ich skutki mogą być niedoszacowane. Według danych WMO w latach 2000-2019 z powodu upałów umierało rocznie około 489 tysięcy osób.
Badacze wyjaśniają, że stres cieplny pojawia się wtedy, gdy organizm przyjmuje więcej ciepła, niż jest w stanie oddać. W normalnych warunkach ciało reguluje temperaturę przez pocenie się i zwiększony przepływ krwi do skóry. Gdy jednak powietrze jest bardzo gorące – zwłaszcza przy wysokiej wilgotności – mechanizmy chłodzenia zaczynają być niewystarczające, a temperatura wewnętrzna organizmu rośnie.
Czytaj więcej
Najnowsze badanie wykazało, że wraz z pogłębianiem się kryzysu klimatycznego wydłużeniu ulegają również fale niebezpiecznych upałów, a ich temperat...
Lachlan McIver – doradca ds. zdrowia w Biurze WHO-WMO ds. Klimatu i Zdrowia – podkreślił, że szczególnie groźne jest długotrwałe narażenie na upał. „Przedłużona ekspozycja przez kilka dni, szczególnie gdy temperatury pozostają wysokie w nocy, oznacza, że organizm wchodzi w każdy kolejny dzień już obciążony” – zaznaczył w komunikacie WMO. Jak wskazał, najbardziej zagrożone są osoby starsze, małe dzieci, kobiety w ciąży, osoby pracujące na zewnątrz, osoby bezdomne oraz osoby z chorobami przewlekłymi. McIver podkreślił jednak, że stres cieplny może dotknąć każdego, jeśli temperatury są wystarczająco ekstremalne i utrzymują się wystarczająco długo.
Jak przetrwać upały?
Tropikalne noce zwiększają ryzyko dla zdrowia
Eksperci zwracają uwagę, że w czasie fali upałów znaczenie mają nie tylko temperatury w ciągu dnia, ale również temperatury nocne. „Tropikalna noc” to określenie stosowane między innymi w Europie i części Azji. Oznacza noc, podczas której temperatura nie spada poniżej 20 stopni Celsjusza. W czasie fal upałów takie zjawiska stają się coraz częstsze, zwłaszcza w miastach.
Jakie środki ostrożności zachować podczas upałów:
- Kontroluj temperaturę powietrza w swoim domu lub mieszkaniu (max. 32°C w dzień i 24°C w nocy)
- Wietrz dom lub mieszkanie, gdy temperatura na zewnątrz jest najniższa
- Zamykaj i zasłaniaj okna, również w klimatyzowanych pomieszczeniach
- Wyłączaj w miarę możliwości sztuczne oświetlenie i urządzenia elektryczne
- Unikaj wychodzenia na zewnątrz w czasie największych upałów
- Unikaj forsownego wysiłku fizycznego
- Spędzaj w miarę możliwości 2-3 godziny dziennie w chłodnym miejscu (np. klimatyzowany budynek użyteczności publicznej)
- Chłodź organizm (bierz chłodne prysznice, stosuj zimne okłady, noś jasne i przewiewne ubrania i buty oraz nakrycie głowy i okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV)
- Nawadniaj organizm (pij duże ilości wody, unikaj alkoholu, jedz warzywa i owoce, takie jak pomidory, pomarańcze, sałaty, ogórki, marchew)
- Leki przechowuj w temperaturze poniżej 25 stopni lub w lodówce (należy zapoznać się z instrukcją zamieszczoną na opakowaniu)
Armel Castellan – doradca techniczny ds. ekstremalnych upałów w Biurze WHO-WMO ds. Klimatu i Zdrowia – wyjaśnił, że noc powinna być czasem regeneracji organizmu – podczas snu temperatura wewnętrzna ciała spada, układ krążenia odpoczywa, a stres cieplny nagromadzony w ciągu dnia zaczyna się zmniejszać. Jeśli jednak noce pozostają gorące, organizm nie ma możliwości odpoczynku i pozostaje obciążony przez całą dobę. „Dlatego przy ocenie wpływu fali upałów na zdrowie temperatury minimalne mogą mówić więcej niż najwyższa temperatura po południu” – zaznaczył Castellan. Jak wyjaśnił, dzień z temperaturą 38 stopni, po którym nocą temperatura spada do 18 stopni, oznacza zupełnie inną sytuację niż dzień z 36 stopniami i nocą utrzymującą się powyżej 25 stopni. W drugim przypadku ryzyko zdrowotne jest znacznie wyższe.
Dodatkowym zagrożeniem jest także miejska wyspa ciepła. W czasie fali upałów może ona podnosić temperaturę odczuwalną o kilka stopni. Regionalna temperatura 35 stopni może na gęsto zabudowanej ulicy, bez cienia i zieleni, oznaczać odczuwalne 38, a nawet 40 stopni. W takich miejscach także noce pozostają cieplejsze niż na terenach znajdujących się wokół miast.
