Materiał powstał we współpracy z NFOŚiGW
– Serce Polski bije w samorządach. To władze tego szczebla najlepiej znają potrzeby obywateli – mówił Piotr Szczepański, szef gabinetu politycznego ministra klimatu i środowiska, podczas otwarcia konferencji „Nowe możliwości finansowania transformacji energetycznej i klimatycznej samorządów”. – Uruchamiane obecnie programy NFOŚiGW powstały na bazie potrzeb sygnalizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego – podkreślał.
A te potrzeby, mimo wielu lat pracy, wciąż są olbrzymie. – Ten rok będzie dla nas wyzwaniem. Nasz budżet to 37 mld zł. Duża część tych środków jest do dyspozycji samorządów – uzupełniała Dorota Zawadzka-Stępniak, prezes zarządu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Ten bezprecedensowo wysoki budżet ma być impulsem dla radykalnego przyspieszenia inwestycji w transformację i modernizację na lokalnym poziomie. W szczególności dotyczy to transformacji energetycznej i poprawy jakości powietrza – na te cele przeznaczone będzie aż ok. 85 proc. całej wspomnianej kwoty. – W otwartych obecnie naborach przeznaczonych do samorządów dostępne jest niemal 3 mld zł – zaznaczyła prezes zarządu NFOŚiGW.
Podczas konferencji wielokrotnie powracał temat ruszającej nowej perspektywy Funduszy Norweskich. W tym „rozdaniu” dostępne będzie 188 mln euro przeznaczonych na innowacje i rozwój odnawialnych źródeł energii, z nadzieją na tworzenie lokalnej niezależności energetycznej. Wspomniana kwota jest budżetem programu „Zielona transformacja”, obejmującego dziewięć działań, m.in. tworzenie lokalnych społeczności energetycznych, rozwój OZE i geotermii, adaptację miast do zmian klimatu.
Olbrzymie znaczenie NFOŚiGW przywiązuje do działań termomodernizacyjnych, zwłaszcza w placówkach oświaty i służby zdrowia, za które odpowiedzialność spoczywa zwykle na barkach samorządów. Z perspektywy Funduszu ważny jest tu nie tylko aspekt ekologiczny, ale także potencjalne oszczędności, jakie projekty termomodernizacyjne mogą przynieść JST, w tym zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego.
Strumień pieniędzy na szkoły i szpitale bije z kilku źródeł. Już dziś wsparcie z KPO w wysokości niemal 1,8 mld zł trafia do ok. 0,5 tys. zł placówek oświatowych. W 2026 r., przy wsparciu Funduszu Modernizacyjnego, zostaną uruchomione nowe programy efektywności energetycznej o wartości 3 mld zł: 1 mld zł na szpitale oraz 2 mld zł na budynki edukacyjne. – Zakres możliwości oferowanych w tych programach jest bardzo szeroki, realizowane projekty zgłaszane w tym obszarze powinny wpisywać się w koncepcję Europejskiego Zielonego Ładu – mówiła podczas konferencji Katarzyna Jastrzemska, dyrektorka Departamentu Efektywności Energetycznej NFOŚiGW. – Warto pamiętać, że można tu liczyć na bardzo przyjazny okres wdrażania, rozciągnięty do 2030 r. – dodawała.
Transformacja klimatyczna ma równie duże znaczenie, jak ta energetyczna, tym bardziej że ekstrema pogodowe wynikające ze zmian klimatu zmuszają samorządy do inwestycji w bezpieczeństwo i odporność klimatyczną. Działania adaptacyjne, przeciwdziałanie zarówno suszom, jak i podtopieniom, są jednym z filarów strategii Funduszu na lata 2025–2028. Służą temu pieniądze z programów UE – FEnIKS i FEPW, ale także środki pochodzenia krajowego. Z tych pierwszych dofinansowano m.in. 38 projektów w największych miastach (kwota ok. 1,14 mld zł) – przede wszystkim wspierając budowę zielono-niebieskiej infrastruktury oraz odbetonowanie przestrzeni. Innym priorytetem jest infrastruktura wodno-ściekowa w aglomeracjach, gdzie inwestycje obejmują np. budowę i modernizację sieci czy oczyszczalni ścieków komunalnych. Dla mieszkańców znaczenie ma obszar mikroretencji – na ten cel przeznaczono z funduszy UE 173 mln zł. W ruszającym 22 czerwca naborze można zgłaszać do 16 wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej potrzebę wsparcia budowy przydomowych instalacji zbierania i magazynowania deszczówki. W miastach Fundusz stara się wspierać także przedsięwzięcia z obszaru zaopatrzenia w wodę: na infrastrukturę tego typu przeznaczono – w ramach 57 projektów – ponad 1,23 mld zł.
Jak zauważyła Ewa Kamieńska, dyrektorka Departamentu Ochrony Wód NFOŚiGW, choć kwoty, jakimi skłonna jest wspierać takie inwestycje Unia Europejska, stopniowo maleją, to wciąż do dyspozycji będą pozostać fundusze krajowe czy te, które są dostępne np. w ramach budowy gospodarki obiegu zamkniętego.
Ważnym zarówno dla potencjalnych beneficjentów, jak i dla samego Funduszu jest projekt ELENA, skierowany do jednostek samorządu terytorialnego oraz przedsiębiorstw energetyki cieplnej. W ramach pilotażu w latach 2026–2029 NFOŚiGW chce wyłonić w przetargu firmy doradcze, które będą następnie bezpłatnie służyć wsparciem przy pracach wymagających eksperckiej wiedzy – przygotowaniu analiz, studiów wykonalności, prowadzeniu audytów czy organizowaniu przetargów. W ramach krajowego pilotażu Fundusz sfinansuje przygotowanie pełnej dokumentacji technicznej i inwestycyjnej dla co najmniej 65 podmiotów z sektora ciepłowniczego, a także co najmniej 80 głębokich termomodernizacji budynków użyteczności publicznej. Instrument ELENA funkcjonuje już od 2009 r. w Europie. W Polsce Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej docelowo chce działać jako krajowy program ELENA skupiający wszystkie projekty, które będą starały się o te środki z Europejskiego Banku Inwestycyjnego.
Materiał powstał we współpracy z NFOŚiGW
