W Polsce jak na Syberii. Na Suwalszczyźnie odkryto wyjątkowe zjawisko

Choć wieczną zmarzlinę zaobserwować można przede wszystkim na lodowatych terenach Kanady, Alaski czy Rosji, to okazuje się, że zjawisko to występuje także w Polsce. Na Suwalszczyźnie odkryli je naukowcy z Państwowego Instytutu Geologicznego.

Publikacja: 12.04.2024 04:40

Wieczna zmarzlina na Alasce.

Wieczna zmarzlina na Alasce.

Foto: Brandt Meixell, USGS, CC0, Wikimedia Commons

Wieczna zmarzlina – nazywana także czasem wieczną marzłocią – to zjawisko trwałego – minimum przez dwa kolejne lata – utrzymywania się części skorupy ziemskiej w temperaturze poniżej punktu zamarzania wody niezależnie od pory roku. Obejmuje ona większość terytorium Alaski i północnej Kanady oraz Syberii. W Europie – oprócz północnych obszarów Rosji – zmarzlina występuje punktowo w Górach Skandynawskich, na Grenlandii oraz w Alpach. Okazuje się jednak, że odkryto ją również w Polsce – geolodzy z Państwowego Instytutu Geologicznego odnaleźli ją na Suwalszczyźnie. 

Na Suwalszczyźnie odkryto wieczną zmarzlinę

Polscy geolodzy z Państwowego Instytutu Geologicznego odkryli na Suwalszczyźnie wieczną zmarzlinę, podobną do tych na Syberii czy Alasce. Znajduje się ona na głębokości ponad 300 metrów poniżej poziomu gruntu i – jak oceniają eksperci – jest unikalnym zjawiskiem w Europie Środkowej.

Badacze w latach 70. ubiegłego wieku zauważyli, iż temperatura w odwiertach w okolicach Udrynia i Szypliszek na Suwalszczyźnie, zamiast wzrastać wraz z głębokością, maleje. Chcąc zbadać to zjawisko, eksperci postanowili wykonać odwiert na głębokości całkowitej 450 metrów. Po przerwie w pracach – która konieczna była dla częściowego ustabilizowania temperatury skał – badacze z przedsiębiorstwa "Geofizyka Kraków - BGW w Zielonej Górze" przeprowadzili badania geofizyczne, stawiając przede wszystkim dokładne pomiary temperatury. Wyniki były niemałym zaskoczeniem – okazało się bowiem, że na głębokości 357 metrów temperatura gwałtownie spadła do zaledwie 1,2 stopnia. Pozwoliło to naukowcom stwierdzić obecność wiecznej zmarzliny.

Czytaj więcej

Wieczna zmarzlina topnieje, uwalniając wirusy sprzed 48,5 tysiąca lat

Odkrycie na Suwalszczyźnie jest niezwykle istotne i jednocześnie unikatowe – to bowiem jedyne miejsce w Europie Środkowej, gdzie bezpośrednio można obserwować głęboką wieczną zmarzlinę sprzed 13 tysięcy lat. Eksperci zaznaczają, że ich dalsze badania pozwolą na dokładniejsze modelowanie przyszłych zmian klimatycznych. Co więcej, od ostatniego zlodowacenia – czyli od ponad 10 tysięcy lat – w Polsce zmarzlina nie występuje. Mimo że co roku ziemia zamarza na co najmniej kilkanaście dni w okresie zimowym, to aby mogła się zacząć tworzyć ciągła zmarzlina, średnia roczna temperatura musiałaby być aż o 16 stopni niższa od tej, która obserwowana jest obecnie. 

Naukowców niepokoi topnienie wiecznej zmarzliny

Zjawisko wiecznej zmarzliny jest wyjątkowo ważne w kontekście globalnych zmian klimatycznych. Badacze niepokoją się, że wieczna zmarzlina stopniowo topnieje – efektem tego może być bowiem uwolnienie dużych ilości gazu ziemnego, które mogłoby mieć poważne konsekwencje dla środowiska i przyspieszyć ocieplenie klimatu. 

Naukowcy ostrzegają, że topnienie się wiecznej zmarzliny, która pokrywa ponad 20 proc. północnej półkuli, może mieć katastrofalne skutki. „Ze względu na ocieplenie klimatu nieodwracalne topnienie wiecznej zmarzliny uwalnia materię organiczną zamrożoną nawet na milion lat, z której większość rozkłada się na dwutlenek węgla i metan, dodatkowo potęgując efekt cieplarniany” – zaznaczył mikrobiolog Jean-Marie Alempic, biorący udział w badaniu, które wykazało, że w syberyjskiej wiecznej zmarzlinie pozostają uśpione wirusy, które mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego.

Wieczna zmarzlina – nazywana także czasem wieczną marzłocią – to zjawisko trwałego – minimum przez dwa kolejne lata – utrzymywania się części skorupy ziemskiej w temperaturze poniżej punktu zamarzania wody niezależnie od pory roku. Obejmuje ona większość terytorium Alaski i północnej Kanady oraz Syberii. W Europie – oprócz północnych obszarów Rosji – zmarzlina występuje punktowo w Górach Skandynawskich, na Grenlandii oraz w Alpach. Okazuje się jednak, że odkryto ją również w Polsce – geolodzy z Państwowego Instytutu Geologicznego odnaleźli ją na Suwalszczyźnie. 

Pozostało 84% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Klimat
Ruszył Ranking ESG. Odpowiedzialne zarządzanie 2024
Klimat
Przepisy o ROP w centrum uwagi uczestników rynku
Klimat
Oceany emitują więcej „wiecznych chemikaliów” niż przemysł? Eksperci ostrzegają
Klimat
Nowe nadzieje, stare zmartwienia
Klimat
Dekarbonizacja to konkurencyjność
Materiał Promocyjny
Technologia na etacie. Jak zbudować efektywny HR i skutecznie zarządzać kapitałem ludzkim?