Fale upałów – w ostatnich latach coraz częstsze i bardziej intensywne – to jedno z największych zagrożeń stwarzanych przez zmiany klimatu. Każdego roku odpowiadają one za tysiące zgonów na całym świecie. Tymczasem – jak ostrzegają eksperci – bardzo wysokie temperatury już niebawem nawiedzą Europę. W Hiszpanii, Portugalii, Francji i Włoszech termometry mogą pokazać nawet około 40 stopni Celsjusza. Badacze ostrzegają nie tylko przed upałem w dzień, ale i przed tzw. nocami tropikalnymi. Na niebezpieczeństwo zwraca uwagę też zaniepokojona Światowa Organizacja Zdrowia (WHO).
Europa przed kolejną falą upałów
Zaledwie kilka tygodni po śmiercionośnych upałach, które dotknęły nasz kontynent, Europa znów przygotowuje się na kolejną falę bardzo wysokich temperatur. Prognozy wskazują, że w części krajów temperatura może zbliżyć się do 40 stopni Celsjusza, a miejscami osiągnąć lub przekroczyć tę wartość. Eksperci podkreślają, że szczególnie groźne mogą być nie tylko dzienne maksima, lecz także wysokie temperatury utrzymujące się nocą.
Hiszpańska agencja meteorologiczna AEMET objęła część kraju żółtym ostrzeżeniem pogodowym w związku ze „znaczącym wzrostem” temperatur. Na północnym wschodzie Hiszpanii wydano natomiast pomarańczowe ostrzeżenie przed opadami deszczu i burzami. Według prognoz najbardziej narażone na upał będą Sewilla, Saragossa i Kordoba, gdzie temperatura w przyszłym tygodniu może zbliżać się do 40 stopni Celsjusza. Synoptycy przewidują również noce tropikalne – temperatura ma nie spaść podczas nich poniżej 20 stopni Celsjusza. Oznacza to, że mieszkańcy dotkniętych regionów mogą mieć niewiele czasu na regenerację po upalnym dniu.
Na wysokie temperatury przygotowuje się także Francja, która podczas poprzedniej, bezprecedensowej fali upałów odnotowała mnóstwo zgonów. W południowo-zachodniej części kraju oraz w regionie Bordeaux prognozowane są maksymalne temperatury sięgające 39 stopni Celsjusza.
Sytuacja trudna będzie też w Portugalii, gdzie wzrost temperatur ma rozpocząć się od soboty 20 czerwca i utrzymać się w kolejnym tygodniu. Meteorolodzy wskazują, że w niektórych regionach temperatura może sięgnąć 40 stopni Celsjusza lub więcej.
Na upały szykują się również Włochy. Tamtejsi meteorolodzy ostrzegają, że w przyszłym tygodniu nad kraj napłynie gorące powietrze z subtropikalnych szerokości geograficznych nad Afryką Północną. Najwyższe temperatury spodziewane są na południu kraju, a we Florencji termometry mogą pokazać 40 stopni Celsjusza.
Eksperci zaznaczają, że ocieplenie ma objąć także kraje, które zwykle kojarzą się z chłodniejszą pogodą. Według wczesnych prognoz serwisu pogodowego wfy24.com wewnętrzne równiny naddunajskie Bułgarii i Rumunii mogą zbliżać się do 38 stopni Celsjusza, a w Budapeszcie temperatura może wzrosnąć nawet do 36-37 stopni Celsjusza, gdy wyż obejmie Kotlinę Karpacką.
Czytaj więcej
Zespół naukowców z austriackiego Uniwersytetu w Grazu opracował komputerowy model analizy zagrożeń wynikających ze zmian klimatycznych, a także odd...
Eksperci o fali upałów w Europie
Ionna Vergini – założycielka wfy24.com – w rozmowie z Euronews Earth oceniła, że obecna sytuacja nie przypomina zwykłego okresowego ocieplenia. „To nie jest po prostu kolejny gorący tydzień. Ma strukturalne cechy atmosferycznej blokady, a nie przelotnego ciepłego epizodu” – wskazała. Ekspertka opisała wzrost temperatur jako „podręcznikowy przykład nowej normalności”, związanej z dalszym ogrzewaniem planety. Jej zdaniem obecna sytuacja pokazuje także problem przygotowania Europy do intensywnych upałów. „To, co ujawnia w kwestii przygotowania, to pogłębiająca się luka strukturalna” – zaznaczyła Vergini. Jak dodała, Europa Południowa wypracowała pewną „behawioralną tolerancję” na ekstremalne temperatury, obejmującą między innymi zmianę rytmu dnia, sjesty czy zasłanianie okiennic, ale nie jest to adaptacja biologiczna.
Wysokie temperatury stają się coraz większym zagrożeniem dla ludzi, ale i obciążeniem dla infrastruktury. Sieci energetyczne – nawet w cieplejszych regionach Europy – mają trudności z obsługą gwałtownego wzrostu zużycia energii związanego z klimatyzacją. Podobnie jest z systemami transportu publicznego – wiele z nich projektowano bowiem z myślą o progach temperaturowych charakterystycznych dla końca XX wieku, przez co są one podatne na zakłócenia podczas silnych fal upałów.
W ubiegłym tygodniu północno-zachodnie włoskie miasto Turyn doświadczyło poważnych przerw w dostawach prądu, gdy majowa fala upałów obciążyła lokalną sieć elektryczną. We Francji sieć kolei podmiejskich i tramwajowo-kolejowych Transilien zaapelowała już do pasażerów, aby przed wyjściem na stację sprawdzali rozkłady jazdy, ponieważ upały mogą powodować zakłócenia.
Noce tropikalne szczególnie groźne dla zdrowia
Naukowcy ostrzegają, że nadchodzącemu wzrostowi temperatur ma towarzyszyć także większa liczba nocy tropikalnych w znacznej części basenu Morza Śródziemnego. Zjawisko to zaczyna wpływać również na usługi publiczne. Szkoły rozważają między innymi zmianę godzin egzaminów, aby chronić uczniów, którzy gorzej śpią z powodu wysokich temperatur nocą.
Ionna Vergini podkreśliła, że utrzymujący się nocny upał może być dla zdrowia publicznego nawet większym zagrożeniem niż dzienne maksimum temperatury. „Utrzymujące się nocne ciepło jest prawdopodobnie większym zagrożeniem dla zdrowia publicznego niż dzienny szczyt temperatury” – wyjaśniła. Jak dodała, gdy temperatura minimalna nie spada poniżej 20 stopni Celsjusza – a w najgorszych przypadkach utrzymuje się powyżej 25 stopni – organizm traci kluczowe okno regeneracji, a układ sercowo-naczyniowy pozostaje pod stałym obciążeniem, próbując schłodzić ciało.
Jak zasnąć i wysypiać się w upały?
Ekspertka wskazała także, że zgony podczas fal upałów są dużo silniej powiązane z kolejnymi nocami o wysokiej temperaturze minimalnej niż z pojedynczym gorącym popołudniem. Zaznaczyła też, że są one szczególnie dotkliwe w miastach, gdzie działa zjawisko miejskiej wyspy ciepła. To zjawisko, podczas którego ciepło zostaje zatrzymane między wysokimi budynkami, a asfalt i beton pochłaniają je w ciągu dnia, by później oddawać je z powrotem do powietrza.
Upał w mieście
WHO alarmuje: Ponad 200 tysięcy zgonów od 2022 r.
Sytuacją zaniepokojona jest także Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), która przypomina, że od 2022 r. upały doprowadziły w Europie do śmierci ponad 200 tysięcy osób, a niemal wszystkim tym zgonom można było zapobiec. W Berlinie – przy okazji ogłoszenia nowych wytycznych dotyczących ochrony przed ekstremalnymi temperaturami – Hans Henri Kluge, dyrektor europejskiego biura WHO, nazwał upały „cichym zabójcą”.
Kluge zaznaczył w Niemczech, że „skutki zmian klimatycznych stanowią wyraźne i namacalne zagrożenie”. Dodał też, że ich najbardziej bezpośrednim i najgroźniejszym przejawem są ekstremalne upały. „Fale upałów nie są już anomaliami pogodowymi. Są teraz nawracającym kryzysem” – podkreślił dyrektor europejskiego biura WHO, dodając, że „Europa ociepla się szybciej niż inne kontynenty, a skutki tego procesu są już mierzone liczbą zgonów”. „Europa ociepla się szybciej niż jakikolwiek inny kontynent i płacimy za to życiem. Ponad 200 tysięcy osób w całej Europie zmarło z powodu upałów w ciągu zaledwie ostatnich czterech lat. To musi się skończyć. Upały to cichy zabójca, ale nie jest to nieuniknione. Nowe wytyczne WHO, które dziś wprowadzamy, dają władzom jasne wskazówki w sprawie budowy systemów gotowości, które ratują życie” – wskazał Kluge. Według niego większości tych zgonów można było całkowicie zapobiec, a sama liczba ofiar jest jedynie „wierzchołkiem góry lodowej”.
Czytaj więcej
Najnowsze badanie wykazało, że wraz z pogłębianiem się kryzysu klimatycznego wydłużeniu ulegają również fale niebezpiecznych upałów, a ich temperat...
Kto jest najbardziej narażony na upały i jak się chronić przed wyjątkowo wysokimi temperaturami?
Eksperci przypominają, że upał jest szczególnie groźny dla seniorów, dzieci oraz osób z chorobami serca, nerek i innymi schorzeniami. Badacze podkreślają, że wysoka temperatura może prowadzić do odwodnienia i udaru cieplnego, a u osób przewlekle chorych zaostrzać dotychczasowe dolegliwości.
WHO poinformowała, że najwięcej przedwczesnych zgonów z powodu upałów odnotowano we Włoszech, a następnie w Hiszpanii, Niemczech i Grecji. W przypadku Grecji podkreślono, że kraj ten odnotował najwyższą liczbę zgonów z powodu upałów w przeliczeniu na milion mieszkańców.
Ministerstwo Zdrowia na swojej stronie radzi, jak chronić się przed wysokimi temperaturami.
Jakie środki ostrożności zachować podczas upałów:
- Kontroluj temperaturę powietrza w swoim domu lub mieszkaniu (max. 32°C w dzień i 24°C w nocy)
- Wietrz dom lub mieszkanie, gdy temperatura na zewnątrz jest najniższa
- Zamykaj i zasłaniaj okna, również w klimatyzowanych pomieszczeniach
- Wyłączaj w miarę możliwości sztuczne oświetlenie i urządzenia elektryczne
- Unikaj wychodzenia na zewnątrz w czasie największych upałów
- Unikaj forsownego wysiłku fizycznego
- Spędzaj w miarę możliwości 2-3 godziny dziennie w chłodnym miejscu (np. klimatyzowany budynek użyteczności publicznej)
- Chłodź organizm (bierz chłodne prysznice, stosuj zimne okłady, noś jasne i przewiewne ubrania i buty oraz nakrycie głowy i okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV)
- Nawadniaj organizm (pij duże ilości wody, unikaj alkoholu, jedz warzywa i owoce, takie jak pomidory, pomarańcze, sałaty, ogórki, marchew)
- Leki przechowuj w temperaturze poniżej 25 stopni lub w lodówce (należy zapoznać się z instrukcją zamieszczoną na opakowaniu)
Jak przetrwać upały?
Podobne zalecenia wydał też Główny Inspektorat Sanitarny:
- Ogranicz przebywanie w pełnym słońcu, by nie dopuścić do przegrzania organizmu.
- Noś jasne, lekkie, przewiewne ubrania wykonane z naturalnych tkanin, dobrze przepuszczających powietrze, które zapewnią komfort w upalne dni. Dodatkowo pamiętaj również o odpowiednim nakryciu głowy, które zabezpieczy przed przegrzaniem oraz o okularach przeciwsłonecznych z filtrem chroniącym nasze oczy przed szkodliwym promieniowaniem słonecznym.
- Regularnie stosuj krem z filtrem
- Zadbaj także o właściwą cyrkulację powietrza w zamkniętych pomieszczeniach, używaj wentylatorów i klimatyzacji, wietrz najlepiej rano lub wieczorem
- Pamiętaj o regularnych posiłkach, wybierając lekkie dania
- Pij systematycznie, najlepiej wodę i unikaj alkoholu
- Unikaj wysiłku fizycznego – może doprowadzić do odwodnienia, utraty minerałów, przegrzania organizmu lub udaru cieplnego
- Nie zostawiaj dzieci i zwierząt w samochodzie, temperatura w nagrzanym aucie może sięgnąć nawet 60°C
- Upał stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia, zwłaszcza dla dzieci i osób w podeszłym wieku, oraz osób cierpiących na przewlekłe schorzenia.Jeśli nie musisz – nie wychodź z domu
Czytaj więcej
Koniec lata to okres podsumowań – powrót z urlopów skłania do porządkowania wspomnień i przygotowań do jesieni. W roku 2025 bilans ten nabiera jedn...
Eksperci z WHO wskazują, jak ograniczyć skutki fal upałów
Światowa Organizacja Zdrowia opublikowała – już drugą – edycję wytycznych dla rządów, samorządów i instytucji publicznych dotyczących przygotowania na fale upałów i ograniczania ich skutków zdrowotnych. Pierwsza ukazała się w 2008 r.
Wśród rekomendowanych działań znalazły się zazielenianie miast, aby zapewnić więcej cienia i obniżyć temperaturę, tworzenie sieci centrów chłodzenia dostępnych dla mieszkańców oraz regularne kontakty służb socjalnych z osobami starszymi, aby ograniczyć ryzyko odwodnienia.
WHO zaleca także szkolenie nauczycieli i opiekunów dzieci w rozpoznawaniu objawów chorób związanych z upałem, wprowadzanie przerw lub elastycznych zmian w pracy, aby pracownicy unikali południowego słońca, a także zapewnienie odpowiedniej liczby personelu dyżurnego w placówkach służby zdrowia podczas fal upałów. Organizacja wskazuje też na potrzebę usprawnienia lokalnych systemów ostrzegania przed upałami i poprawy komunikacji dotyczącej zagrożeń wśród grup szczególnie narażonych.
„Nasz cel jest jasny, a ambicja śmiała: zero zgonów związanych z upałami. Mamy wiedzę. Mamy plan działania. Razem możemy to osiągnąć” – zakończył Hans Henri Kluge.
