Jakub Sokołowski: Hollywood zachowuje się, jakby kryzys klimatyczny nie istniał

Kultura masowa to ważny element kształtowania naszych postaw. Mechanizm ten zdaje się jednak nie działać w przypadku kryzysu klimatycznego. Dotychczas Hollywood i światowe kino dość rzadko podejmowały ten temat. W analizie 250 najpopularniejszych filmów ostatniej dekady stwierdzono, że tylko 12,8 proc. z nich w ogóle nawiązuje do problemu globalnego ocieplenia, a zaledwie 3,6 proc. czyni to więcej niż w jednej scenie.

Pomijanie wątków klimatycznych jest zastanawiające, szczególnie w czasach, w których skutki zmian klimatu coraz mocniej wpływają na nasze życie. Branża filmowa, a szczególnie jej mainstream, ma sporo do nadrobienia, jeśli chodzi o odzwierciedlenie rzeczywistości i promowanie pozytywnych wzorców.

Hollywood: Od lokowania produktu do „lokowania klimatu”

Jednym z pomysłów na dekarbonizację narracji filmowych jest koncepcja „climate placement”, wzorowana na klasycznym lokowaniu produktu (product placement). Od lat firmy płacą za eksponowanie swoich produktów w filmach. Bohater pije dany napój albo jeździ konkretnym autem, to ma subtelnie wpływać na widzów. „Climate placement” proponuje podobny mechanizm, lecz w służbie klimatu. Zamiast promować produkty spożywcze czy gadżety, filmy mogłyby wspierać rozwiązania przyjazne środowisku.

Czytaj więcej

Planeta

Morze Aralskie wraca do życia. Kazachscy eksperci mówią o przełomie

Polityka prowadzona w czasach ZSRR doprowadziła do niemal całkowitego wyschnięcia Morza Aralskiego, które należało kiedyś do największych jezior na...

Strategia „lokowania klimatu” sprawia, że widzowie oswajają się z zachowaniami i wartościami przy okazji śledzenia wydarzeń na ekranie. Badania nad komunikacją klimatyczną wskazują, że odpowiednio poprowadzona narracja potrafi bardziej zaangażować emocjonalnie i skuteczniej przekonać odbiorców niż suche fakty czy alarmistyczne komunikaty. Dobrze napisana opowieść może uniknąć zjawiska znużenia i przytłoczenia widza negatywnymi informacjami. Zamiast apokaliptycznej wizji pozbawionej nadziei, która często paraliżuje i zniechęca, coraz częściej podkreśla się potrzebę fabuł dających poczucie sprawczości. Filmowe historie powinny nie tylko przestrzegać przed skutkami katastrofy, ale także pokazywać rozwiązania.

Co ważne, takie wątki da się wpleść subtelnie, nie psując warstwy rozrywkowej. Nie chodzi o to, by zamieniać filmy w manifesty. Proekologiczne treści mają wzbogacać fabułę, a nie przytłaczać widza. Na szczęście, podobnie jak w przypadku lokowania produktu, odpowiednio napisany scenariusz potrafi uczynić z ekologicznych motywów naturalny element świata przedstawionego. W efekcie codzienne decyzje korzystne dla środowiska stają się dla widzów czymś zwyczajnym i atrakcyjnym.

Ekologiczna produkcja filmów za publiczne pieniądze

Drugim filarem dekarbonizacji kina jest zielona transformacja procesu produkcji filmowej. Wielkie produkcje mogą generować ogromny ślad węglowy. Dlatego coraz więcej podmiotów wprowadza standardy zrównoważonej produkcji. W Niemczech od lipca 2023 r. wszystkie filmy i seriale dotowane publicznie muszą spełniać nowe ekologiczne wymogi.

Podobne inicjatywy pojawiają się w całej Europie, od certyfikatów „green filming” we Włoszech, przez zielone punkty przy ocenianiu wniosków o dofinansowanie w Belgii, po poradniki ekologicznego filmowania w krajach skandynawskich. To sygnał, że dysponenci funduszy publicznych coraz częściej warunkują wsparcie od dbałości beneficjentów o klimat.

W praktyce oznacza to np. planowanie produkcji tak, by zminimalizować emisje. Może to być wybór lokalizacji blisko siebie, korzystanie z odnawialnych źródeł energii na planie, recykling scenografii i kostiumów, ograniczenie plastiku i odpadów, kompensacja emisji CO₂ tam, gdzie nie da się ich uniknąć. Istnieją już kalkulatory śladu węglowego produkcji filmowej, a branżowe inicjatywy certyfikują produkcje neutralne klimatycznie.

„Cenzura” czy odpowiedzialność?

Wytyczne proklimatyczne nie oznaczają oczywiście, że film ma być „agitką”. Chodzi o ustalenie pewnych standardów i zachęt. Amerykańska Akademia Filmowa już wprowadziła standardy różnorodności (DEI). By ubiegać się o nominację w kategorii „najlepszy film”, produkcja musi spełnić dwa z czterech kryteriów dotyczących m.in. reprezentacji kobiet, mniejszości etnicznych, osób LGBT+ i z niepełnosprawnościami na ekranie i w ekipie. Ta decyzja wywołała dyskusje, a niektórzy oburzali się na „polityczną poprawność” i „zamach na sztukę”. Czy bez takich wymogów Hollywood samo z siebie zadbałoby o inkluzywność? Historia pokazuje, że nie. Podobnie w przypadku klimatu. Jeżeli przemysł filmowy nie zmienia kursu, potrzebna jest mądra presja instytucji.