Z tego artykułu się dowiesz:
- Jakie wyzwania klimatyczne stoją przed polskimi miastami?
- W jaki sposób zmieniają się średnie roczne temperatury w polskich miastach?
- Jak wpływają zmiany klimatyczne na liczbę dni gorących i mroźnych?
- Jakie są nowe wytyczne dla Miejskich Planów Adaptacji do zmian klimatu?
- W jaki sposób miasta planują zwiększyć retencję wody i rozwijać zieloną infrastrukturę?
- Jakie zmiany w podejściu do adaptacji klimatycznej w miastach zachodzą obecnie?
Jak wynika z najnowszej analizy Multiconsult Polska, polskie miasta zmagają się z coraz bardziej dotkliwymi konsekwencjami pogłębiającego się kryzysu klimatycznego. Firma, która obecnie przygotowuje aktualizacje Miejskich Planów Adaptacji do zmian klimatu (MPA) dla Rzeszowa, Gdańska i Opola, alarmuje, że we wszystkich tych miastach w ciągu ostatnich 30 lat znacząco wzrosły średnie roczne temperatury. W Opolu i Rzeszowie już w latach 2011-2020 według danych IMGW odczyty przekroczyły średnio 10°C i 9,5°C, czyli odpowiednio 1,2 i 1,4°C więcej niż średnia z lat 1990-2000. Tendencja wzrostowa jest również zauważalna w przypadku Gdańska, położonego nad morzem, gdzie temperatury są o 1-2°C niższe.
Każde z tych miast odnotowało również większą liczbę dni gorących, przy czym najwięcej jest ich w Opolu i Rzeszowie – ponad 60 rocznie i niemal trzykrotnie więcej niż w Gdańsku. Odnotowano też spory spadek liczby dni bardzo mroźnych. Eksperci wskazują też na zmiany wzorców opadowych, przy czym najtrudniejsza sytuacja jest w Opolu, gdzie w ciągu ostatnich lat odnotowano średnio 275 bezdeszczowych dni w roku, czyli kilkanaście więcej niż pod koniec ubiegłego wieku.
Adaptacja do zmian klimatu ma być elementem zarządzania rozwojem miasta
Ekstremalne wydarzenia pogodowe, takie jak burze, występują z różną częstotliwością – Gdańsk doświadcza ich średnio 17 dni w roku, podczas gdy Rzeszów – 31. Ponieważ problemy związane ze zmianami klimatu są nieco inne w każdym z analizowanych miast, plany adaptacji również muszą być dobrane do konkretnych potrzeb.
W 2019 r. powstały poprzednie plany adaptacji do zmian klimatu dla Gdańska, Opola oraz Rzeszowa. Wówczas w przypadku Gdańska skupiono się na takich zagrożeniach jak wzrost temperatur, częstsze fale upałów, intensywne opady, burze i ryzyko podtopień, a wśród zalecanych działań znalazły się m.in. zmiany w planowaniu przestrzennym oraz poprawa systemów odwodnienia i kanalizacji. W planie dla Opola wyróżniono takie działania jak zagospodarowanie wód opadowych, rozwój zieleni miejskiej i planowanie przestrzenne uwzględniające zmiany klimatu. Zwiększanie retencji, wspieranie zielonej infrastruktury oraz poprawa zarządzania wodami opadowymi zawarto w planie dla Rzeszowa.
Czytaj więcej
Rozwój retencji wody w Polsce jest niezbędny, aby walczyć ze skutkami zmian klimatu. Koszty są niemałe, ale samorządy mogą skorzystać z wielu opcji...
Dr inż. Amadeusz Walczak, starszy konsultant ds. ochrony środowiska w Multiconsult Polska podkreśla, że dla wcześniejszych planów adaptacji podstawą był Podręcznik adaptacji dla miast – wytyczne do przygotowywania Miejskiego Planu Adaptacji do zmian klimatu, opublikowany w 2014 r., a obecne są przygotowywane w oparciu o zaktualizowaną wersję podręcznika z 2023 r.
– Aktualne podejście silniej akcentuje konieczność powiązania działań z dokumentami strategicznymi, planistycznymi i inwestycyjnymi miasta, tak aby adaptacja była elementem bieżącego zarządzania rozwojem, a nie funkcjonowała jako odrębna polityka sektorowa. Zwiększyła się także rola interesariuszy – aktywne uczestnictwo mieszkańców, podmiotów miejskich i partnerów zewnętrznych – mówi ekspert. Wśród nowości wskazuje też na wzrost znaczenia rozwiązań opartych na przyrodzie oraz traktowania zieleni miejskiej oraz retencji jako kluczowych narzędzi adaptacyjnych.
Zjawiska związane ze zmianą klimatu bardziej odczuwalne dla mieszkańców
Nowe wytyczne wydają się również bardziej precyzyjne pod względem prawnym i finansowym. – W dzisiejszym stanie prawnym łatwiej też oceniać postępy faktycznej realizacji planów. O ile wcześniejsze plany często koncentrowały się na formułowaniu kierunków i rekomendacji, obecnie większy nacisk kładzie się na przygotowanie szczegółowego harmonogramu rzeczowo-finansowego. Pozwala to wskazać konkretne przedsięwzięcia, ich zakres, orientacyjne koszty oraz ramy czasowe realizacji – mówi ekspert.
Czytaj więcej
Trwają prace nad Regionalnym Planem Adaptacji (RPA) dla Województwa Śląskiego, który jest pierwszym tego typu dokumentem strategicznym na poziomie...
Jędrzej Sieliwończyk z gdańskiego magistratu potwierdza, że od czasu publikacji pierwszego MPA w 2019 r. zjawiska związane ze zmianą klimatu stały się bardziej odczuwalne. – Obserwujemy m.in. większą częstotliwość i intensywność opadów nawalnych, dłuższe okresy suszy oraz coraz bardziej dotkliwe fale upałów. Zmiany te wpływają zarówno na gospodarkę wodną, jak i na komfort życia oraz bezpieczeństwo mieszkańców – mówi, zaznaczając, że szczegółowa diagnoza oraz kierunki działań zostaną przedstawione dopiero w zaktualizowanym planie.
