Materiał powstał we współpracy z RLG

W okresie PRL działał w naszym kraju system kaucyjny, w ramach którego objęte zwrotem były szklane butelki. Jednak wzrost popularności plastikowych opakowań spowodował odejście od tego systemu. Dzisiaj Unia Europejska zobowiązuje nas do osiągnięcia określonych poziomów zbiórki plastikowych butelek po napojach poprzez dyrektywę Single Use Plastics (plastiki jednorazowego użytku). Jako państwo członkowskie mamy zadbać, aby w 2025 roku każda butelka PET zawierała przynajmniej 30 proc. surowca z recyklingu. Dlatego Ministerstwo Klimatu i Środowiska opublikowało właśnie projekt ustawy o systemie kaucyjnym, który pozwoli nam osiągnąć zakładane cele.

Operator ustali wysokość kaucji

Projekt ustawy zarysowuje schemat działania systemu kaucyjnego, w którym jeden lub kilku operatorów jako reprezentant firm wprowadzających opakowania na rynek zorganizuje system. Zbiórce będą podlegać butelki jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o objętości do 3 l, a także szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 l. Wysokość kaucji nie została ustalona, określi ją operator systemu. Na pewno warto rozszerzyć zakres systemu o puszkę aluminiową, aby osiągnąć najlepsze efekty środowiskowe.

Do przyjmowania zwrotu materiału i kaucji zostały zobligowane punkty handlowe powyżej 100 mkw., co już budzi uzasadnione wątpliwości co do dopasowania systemu do realiów panujących w naszym kraju. Według danych GUS pod koniec 2020 roku na obszarach wiejskich mieszkało 40 proc. ludności. Ta część obywateli posiada najłatwiejszy dostęp do małych lokalnych sklepów. Co więcej, nawet mieszkańcy dużych aglomeracji mają bliżej do osiedlowego sklepu niż wielkopowierzchniowych obiektów. Aby więc zapewnić ludziom wygodny dostęp do infrastruktury, należy zachęcić mały handel do włączenia się w system kaucyjny, a tym samym zaproponować również narzędzia rozwiązujące problem np. składowania dużej liczby butelek na małej powierzchni. Takie rozwiązanie będzie sprzyjało osiągnięciu wyznaczonej dyrektywą SUP wielkości zbiórki, która ma kształtować się na poziomie 90 proc.

System gotowy na przyszłość

Ustawodawca powinien wziąć pod uwagę przede wszystkim zmieniające się przyzwyczajenia konsumentów. Duża i rosnąca część społeczeństwa korzysta z kart płatniczych, smartfonów oraz sklepów internetowych. Dobrze zaprojektowany system kaucyjny powinien to uwzględniać, choćby w sposobie wypłaty kaucji. Ze względu na dynamikę zmian warto również stworzyć system otwarty na nowe technologie i trendy w postawach konsumentów, dzięki czemu uniknie się wyższych kosztów modernizacji procesów w przyszłości.

Budowanie w społeczeństwie zaufania do nowych rozwiązań będzie z pewnością wymagać dużej transparentności w raportowaniu, ale też wyeliminowania możliwości dokonywania oszustw. Szacuje się, że od 2014 r. Niemcy stracili na procederze wyłudzeń kaucji ponad 100 milionów euro. Tradycyjny system depozytowy łatwo pada ofiarą nadużyć; bywa, że oszuści oddają tę samą butelkę kilkaset tysięcy razy lub pobierają kaucję za produkt ukradziony ze sklepowej półki. Na szczęście nowoczesne systemy niemal całkowicie eliminują ten problem, nadając indywidualny kod każdemu opakowaniu. Dodatkowo umożliwiają szczegółowe wyliczenia, np. dokładnego kosztu netto zagospodarowania opakowań wprowadzonych przez konkretnego producenta, co zapewnia komfort wszystkim uczestnikom systemu – i operatorowi, i współpracującym z nim zarówno odbiorcom odpadów, jak i producentom opakowań i napojów.

Najlepsze rozwiązania

Kluczowe będzie też właściwe zarządzanie systemem. Bieżąca optymalizacja procesów i czuwanie nad budżetem zależeć będą w dużej mierze od wdrożonych rozwiązań IT, które powinny pozwalać na integrację z urządzeniami różnych producentów (pamiętajmy, że brak monopolu na maszyny to ogromna oszczędność na zakupach), a także zbieranie danych od wszystkich uczestników systemu, co umożliwi reagowanie na trendy w czasie rzeczywistym (np. gdy odnotujemy gwałtowny wzrost liczby zwrotów w nadmorskim kurorcie w okresie wakacyjnym, dostawimy maszynę).

Co więcej, tak szybki przepływ informacji pozwoli także na skrócenie rozliczeń finansowych między operatorem a punktami zbiórki (punktami handlowymi), przez co możliwe będzie maksymalne skrócenie okresu kredytowania kaucji przez detalistów.

Projekt ustawy o systemie kaucyjnym jest dopiero początkiem drogi do stworzenia uszytego na polską miarę systemu. Poszukując odpowiednich rozwiązań, warto inspirować się najlepszymi praktykami z innych krajów, ale też spojrzeć na nie krytycznie i wyciągnąć wnioski. Właściwie zaprojektowany system kaucyjny będzie wydajnie funkcjonował przez wiele następnych dekad – i to z tą odległą perspektywą powinniśmy go dziś wdrażać.

Autopromocja
Subskrybuj nielimitowany dostęp do wiedzy

Unikalna oferta

Tylko 5,90 zł/miesiąc


WYBIERAM

Jako firma z wieloletnim doświadczeniem w zarządzaniu systemem kaucyjnym, posiadająca nie tylko unikalne know-how, ale także narzędzie do budowy i szybkiego wdrożenia szytego na miarę rozwiązania jesteśmy gotowi wesprzeć interesariuszy w opracowaniu najbardziej efektywnego systemu kaucyjnego, na którym w przyszłości będą się wzorować inne kraje.

–Andrzej Grzymała,

dyrektor zarządzający i wiceprezes zarządu RLG w Polsce.